Godina izdanja: 1992
ISBN: 86-13-00592-6
Jezik: Srpski
Autor: Strani

BIGZ 1992 477 strana

odlična očuvanost

zpk

Knjiga „Filozofija u Rusiji“ predstavlja istorijski pregled razvoja ruske filozofske misli od XVIII veka, preko revolucionarnih pokreta i marksizma, do filozofije posle Staljinovog perioda.

Koplston pokazuje da se ruska filozofija razvijala u tesnoj vezi sa društvenim, političkim, religijskim i istorijskim okolnostima. Za razliku od nekih zapadnoevropskih filozofskih tradicija, ruska filozofija često je bila neposredno povezana sa pitanjima smisla života, slobode, pravde, religije, društvenog uređenja i sudbine čoveka.

Jedno od centralnih pitanja knjige jeste odnos Rusije i Zapada. Ruski mislioci raspravljali su o tome da li Rusija treba da prihvati zapadnoevropski racionalizam, individualizam i liberalizam ili da razvija sopstveni filozofski i duhovni identitet zasnovan na pravoslavlju i zajedništvu.

Koplston prati nekoliko važnih filozofskih pravaca:

Zapadnjaštvo – zalaganje za približavanje Rusije evropskoj kulturi, nauci i političkim idejama.

Slavjanofilstvo – isticanje posebnosti ruske istorije, pravoslavne tradicije i duhovnog zajedništva.

Revolucionarna misao – kritika autokratije, društvene nepravde i postojećeg poretka.

Ruska religijska filozofija – razmatranje Boga, slobode, duše, moralnosti i smisla ljudskog postojanja.

Marksizam – materijalističko tumačenje istorije i društvenih odnosa, koje postaje dominantna zvanična filozofska doktrina u Sovjetskom Savezu.

Posebno mesto zauzimaju mislioci koji su pokušavali da odgovore na pitanje kako ostvariti slobodu pojedinca, a istovremeno izgraditi pravedno društvo.

Knjiga obuhvata i filozofski značaj književnika Fjodora Dostojevskog i Lava Tolstoja, čija dela otvaraju pitanja moralnosti, vere, patnje, slobode, odgovornosti i ljudske prirode.

Koplston posebnu pažnju posvećuje i ruskim filozofima u emigraciji, naročito Nikolaju Berdjajevu, Nikolaju Loskom i Semjonu Franku, koji su nastavili razvoj ruske religijske i duhovne filozofije izvan Sovjetskog Saveza.

Istorijski razvoj ruske filozofije

1. Rusija i Zapad

Jedno od osnovnih pitanja ruske filozofije jeste odnos prema Zapadnoj Evropi.

Zapadnjaci smatraju da Rusija treba da se razvija prema evropskim kulturnim, naučnim i političkim modelima.

Slavjanofili smatraju da Rusija ima poseban istorijski i duhovni identitet, zasnovan na pravoslavlju i zajedništvu.

Važni predstavnici:

Petar Čaadajev – kritičko promišljanje ruskog istorijskog i kulturnog identiteta.

Ivan Kirejevski – celovito znanje i pravoslavna duhovnost.

Aleksej Homjakov – zajedništvo, vera i pojam saborности (sabornosti).

2. Revolucionarna i socijalistička misao

Ruski filozofi XIX veka sve više se bave pitanjima društvene nejednakosti, slobode i revolucionarnih promena.

Najznačajniji predstavnici:

Aleksandar Hercen – sloboda pojedinca, društvena pravda i kritika autokratije.

Mihail Bakunjin – anarhizam, sloboda i protivljenje državnoj prinudi.

Nikolaj Černiševski – materijalizam, racionalizam i društvena reforma.

Petar Lavrov – subjektivni metod i moralna odgovornost pojedinca u istoriji.

3. Filozofija Fjodora Dostojevskog i Lava Tolstoja

Fjodor Dostojevski

Bavi se pitanjima dobra i zla, slobode, vere, krivice, patnje i moralne odgovornosti. Čovek je biće unutrašnjih sukoba koje mora da se suoči sa sopstvenom slobodom i odgovornošću.

Lav Tolstoj

Razmatra smisao života, moralnost, hrišćansku etiku, nenasilje i jednostavan život. Naglašava značaj ljubavi, savesti i moralnog usavršavanja.

4. Vladimir Solovjov – filozofija svejedinstva

Vladimir Solovjov

Jedan od najznačajnijih predstavnika ruske religijske filozofije. Njegova filozofija zasniva se na ideji svejedinstva, odnosno povezanosti Boga, čoveka, prirode i sveta.

Ključni pojmovi:

Svejedinstvo.

Božanska mudrost (Sofija).

Ljubav.

Duhovno jedinstvo.

Odnos vere i razuma.

5. Marksizam u Rusiji

Marksizam postaje jedan od najuticajnijih filozofskih pravaca u Rusiji krajem XIX i početkom XX veka.

Glavni predstavnici:

Georgij Plehanov – jedan od začetnika ruskog marksizma.

Vladimir Lenjin – dijalektički i istorijski materijalizam, teorija revolucije i klasne borbe.

Osnovne ideje:

Materijalizam – materijalna stvarnost predstavlja osnovu postojanja.

Istorijski materijalizam – društveni razvoj objašnjava se materijalnim i ekonomskim odnosima.

Dijalektički materijalizam – stvarnost se razvija kroz protivrečnosti i promene.

Klasna borba – sukob društvenih klasa kao pokretač istorijskih promena.

6. Ruska filozofija u emigraciji

Posle revolucije 1917. godine mnogi ruski filozofi napuštaju zemlju i nastavljaju svoj rad u emigraciji.

Nikolaj Berdjajev

Sloboda je osnovna kategorija ljudskog postojanja. Čovek je stvaralačko i duhovno biće, a sloboda prethodi nužnosti. Bavi se ličnošću, stvaralaštvom, duhom i smislom istorije.

Nikolaj Loski

Razvija intuicionističku filozofiju i razmatra mogućnost neposrednog saznanja stvarnosti.

Semjon Frank

Bavi se duhovnim jedinstvom stvarnosti, Bogom, čovekom i granicama racionalnog saznanja.

Važni su i Lav Šestov, koji istražuje odnos vere, razuma i egzistencijalne slobode.

Ključne reči i pojmovi

Slavjanofilstvo – pravac koji ističe posebnost ruske kulture, pravoslavlja i duhovnosti.

Zapadnjaštvo – orijentacija ka evropskim kulturnim i filozofskim vrednostima.

Sabornost – duhovno zajedništvo zasnovano na slobodi, ljubavi i veri.

Svejedinstvo – povezanost svih delova stvarnosti u jedinstvenu celinu.

Pravoslavlje – važna osnova ruske religijske filozofije.

Religijska filozofija – filozofsko promišljanje Boga, vere, duše i smisla postojanja.

Duhovnost – unutrašnji život čoveka i njegova težnja ka višim vrednostima.

Sloboda – sposobnost čoveka da samostalno odlučuje i preuzima odgovornost.

Ličnost – jedinstveno duhovno i moralno biće.

Stvaralaštvo – čovekova sposobnost da prevazilazi postojeće i stvara novo.

Anarhizam – protivljenje državnoj prinudi i autoritarnim oblicima vlasti.

Subjektivni metod – pristup društvenom saznanju koji uzima u obzir vrednosti i odgovornost pojedinca.

Istorijski materijalizam – tumačenje istorije na osnovu materijalnih i ekonomskih odnosa.

Dijalektički materijalizam – materijalističko razumevanje razvoja stvarnosti kroz protivrečnosti.

Emigrantska filozofija – filozofska misao ruskih autora koji su stvarali izvan svoje domovine.

Najvažnije ideje :

Ruska filozofija snažno je povezana sa religijom, istorijom i društvenim promenama.

Centralno pitanje jeste odnos Rusije i Zapadne Evrope.

Slavjanofili naglašavaju pravoslavlje i duhovno zajedništvo.

Zapadnjaci zagovaraju evropski kulturni i društveni razvoj.

Dostojevski i Tolstoj razmatraju moralnost, slobodu, veru i smisao života.

Solovjov razvija ideju svejedinstva.

Marksizam objašnjava društvo i istoriju kroz materijalne odnose.

Berdjajev naglašava slobodu, ličnost i stvaralaštvo.

Ruska religijska filozofija nastavlja da se razvija i u emigraciji.

Posebno važno za estetiku

Iako Koplstonova knjiga nije prvenstveno posvećena estetici, nekoliko ideja ruskih filozofa značajno je za filozofiju umetnosti:

Dostojevski – odnos lepote, dobra, zla i duhovnog života čoveka.

Tolstoj – umetnost kao prenošenje osećanja i povezivanje ljudi.

Solovjov – lepota kao izraz duhovnog i božanskog jedinstva.

Berdjajev – umetničko stvaralaštvo kao izraz slobode ljudskog duha.

Posebno je značajno Tolstojevo delo Šta je umetnost?, u kojem umetnost razume kao sredstvo prenošenja osećanja i uspostavljanja ljudske povezanosti.

Suština knjige :

Ruska filozofija predstavlja traganje za smislom ljudskog postojanja, slobodom, duhovnim jedinstvom i pravednim društvom, kroz stalni dijalog između pravoslavne tradicije, zapadnoevropske misli, revolucionarnih ideja i marksizma.