ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1983
Jezik: Hrvatski
Autor: Strani

Veselin Masleša 1983 504 strane

odlična očuvanost

zpk

Hegelovi „Rani spisi“ obuhvataju tekstove nastale pre potpunog oblikovanja njegovog zrelog filozofskog sistema, uglavnom tokom poslednje decenije 18. veka i prvih godina 19. veka. U njima Hegel istražuje odnos pojedinca i zajednice, religije i morala, slobode i političkog poretka, kao i mogućnost prevazilaženja otuđenosti u modernom društvu.

Jedna od centralnih tema jeste odnos između pojedinca i zajednice. Hegel kritikuje shvatanje čoveka kao potpuno nezavisnog pojedinca čija se sloboda može razumeti odvojeno od društvenih veza. Čovek se razvija u zajednici, kroz običaje, zajedničke vrednosti i međuljudske odnose. Sloboda zato nije samo individualno pravo već i mogućnost učestvovanja u smislenom zajedničkom životu.

Značajno mesto zauzima religija. U ranim tekstovima Hegel razmatra hrišćanstvo, antičku grčku religiju i istorijske oblike religijskog života. Posebno ga zanima razlika između religije kao živog, zajedničkog iskustva i religije svedene na spoljašnje propise, autoritet i formalne obaveze. Religija, prema ovom ranom pristupu, može da doprinese jedinstvu pojedinca i zajednice, ali može i da postane izvor otuđenja kada se čoveku suprotstavi kao nešto strano.

Hegel se bavi i odnosom morala i pozitivnih zakona. Postavlja pitanje da li se etički život može svesti na poslušnost pravilima ili zahteva unutrašnje razumevanje zajedničkih vrednosti. Time se nagoveštava njegovo kasnije razlikovanje subjektivnog moralnog stanovišta i etičkog života ostvarenog u društvenim ustanovama.

U tekstovima o političkim prilikama svog vremena prisutna je i kritika društvenih odnosa koji ograničavaju ljudsku slobodu. Hegel je pod uticajem ideala slobode povezanih sa Francuskom revolucijom, ali istovremeno istražuje teškoće ostvarivanja slobode u stvarnom političkom i društvenom životu.

Rani spisi zato pokazuju filozofa koji još ne raspolaže potpuno razvijenim sistemom, ali već postavlja pitanja koja će ostati ključna u njegovom kasnijem radu: kako povezati slobodu i zajednicu, kako prevazići otuđenost i kako razumeti istorijski razvoj ljudskog duha.

Ključne reči i pojmovi

Sloboda – mogućnost samostalnog delovanja i ostvarivanja sebe u zajednici.

Zajednica – društveni okvir u kojem pojedinci razvijaju svoj identitet i zajedničke vrednosti.

Religija – oblik duhovnog i zajedničkog života kroz koji se izražava odnos čoveka prema sebi, drugima i apsolutnom.

Otuđenje – razdvojenost pojedinca od sopstvenih sposobnosti, zajednice ili smisla života.

Etički život – način života u kojem se sloboda ostvaruje kroz običaje i društvene odnose.

Moral – razmišljanje o ispravnosti postupaka, dužnostima i odgovornosti.

Pozitivna religija – istorijski oblik religije zasnovan na određenim učenjima, pravilima i autoritetima.

Subjektivnost – unutrašnji život pojedinca, njegova svest, namere i uverenja.

Objektivnost – ono što prevazilazi pojedinačno stanovište i dobija oblik opštih društvenih odnosa i normi.

Istorija – proces promena kroz koji se oblikuju društvene institucije, vrednosti i ljudska samosvest.

Jedinstvo – prevazilaženje suprotnosti između pojedinca i zajednice, unutrašnjeg uverenja i spoljašnjeg poretka.

Nemački idealizam – filozofska tradicija koja ispituje ulogu svesti, uma i slobode u razumevanju stvarnosti.

Osnovne teze

Čovek se ne ostvaruje potpuno u izolaciji. Njegova sloboda i identitet razvijaju se kroz odnose sa drugim ljudima.

Religija ima društvenu dimenziju. Ona može da povezuje zajednicu, ali može postati i izvor otuđenja kada se svede na spoljašnju prinudu.

Etički život prevazilazi puko poštovanje propisa. Važno je da pojedinac razume i živi zajedničke vrednosti.

Sloboda zahteva društvene uslove. Nije dovoljna samo unutrašnja želja za slobodom; važno je kako je ona ostvarena u stvarnom životu.

Rani tekstovi najavljuju kasniju dijalektiku. Hegel postepeno razvija način mišljenja kojim pokušava da razume i prevaziđe suprotnosti između pojedinca i zajednice, subjekta i objekta, religije i morala.

Značaj ranih spisa

Rani Hegelovi tekstovi važni su zato što pokazuju kako su se njegova kasnija filozofska pitanja oblikovala iz razmišljanja o religiji, antičkoj etici, političkoj slobodi i modernom društvu.

Posebno su značajni za razumevanje pojma otuđenja, Hegelovog odnosa prema hrišćanstvu i grčkoj kulturi, kao i razvoja ideje da se ljudska sloboda ostvaruje kroz društveni život.

Centralna ideja: čovekova sloboda i punoća života ne mogu se odvojiti od zajednice, istorije i odnosa u kojima čovek prepoznaje sebe i druge.