ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1980
Jezik: Hrvatski
Autor: Strani

Veselin Masleša 1980 631 strana ; posveta autora

očuvanost 5-

U delu „Karmajoga: studije o genezi ideje ‘praktičkog’ u ranoj indijskoj filozofiji“, Borislav Mikulić istražuje kako se u ranoj indijskoj filozofiji oblikuje ideja praktičkog delovanja, odnosno odnos između znanja, delanja, dužnosti i oslobođenja.

U središtu razmatranja nalazi se pojam karmajoge, koji se najčešće povezuje sa učenjem iz Bhagavadgite. Karmajoga označava put delanja: čovek treba da izvršava svoje dužnosti, ali da se ne vezuje za plodove i rezultate svojih postupaka. Time se otvara pitanje kako delanje može imati duhovni i filozofski značaj, a da čoveka istovremeno ne vezuje za svet i njegove posledice.

Važno mesto zauzima problem odnosa između teorijskog znanja i praktičkog delovanja. Praktičko se ne posmatra samo kao primena već postojećeg znanja, već kao filozofski problem koji uključuje čovekov položaj u svetu, njegove obaveze i mogućnost oslobođenja. Razmatranje geneze ove ideje podrazumeva ispitivanje istorijskih i pojmovnih promena u ranoj indijskoj misli.

Karmajoga je posebno značajna zato što pokušava da poveže aktivno učešće u svetu sa prevazilaženjem vezanosti za njegove rezultate. Čovek ne mora nužno da napusti delanje da bi težio oslobođenju; presudan postaje način na koji deluje i njegov odnos prema sopstvenim postupcima.

Mikulićev pristup može se razumeti kao istraživanje načina na koji se u indijskoj filozofskoj tradiciji formira pojam praktičkog, uz pažnju prema istorijskom kontekstu i filozofskom značenju pojmova. Ovakvo čitanje omogućava poređenje indijske filozofije sa drugim tradicijama u kojima se razmatraju odnos teorije i prakse, znanja i delanja, kao i pitanje dobrog života.

Ključne reči i pojmovi

Karma – delanje i postupanje, povezano i sa posledicama postupaka.

Karmajoga – put delanja bez vezanosti za plodove delovanja.

Joga – duhovna i filozofska disciplina ili put usmeren ka oslobođenju.

Praktičko – oblast delanja, odlučivanja i ljudskog postupanja.

Darma – dužnost, poredak i način postupanja primeren određenom položaju i okolnostima.

Delanje – ljudska aktivnost koja se razmatra u etičkom, društvenom i duhovnom kontekstu.

Znanje – saznanje i razumevanje koje može menjati čovekov odnos prema delanju.

Nevezanost za plodove delanja – postupanje bez vezivanja za očekivanu nagradu ili rezultat.

Oslobođenje (mokša) – prevazilaženje vezanosti i oslobađanje od ciklusa ponovnog rađanja.

Bhagavadgita – važan indijski filozofsko-religijski tekst u kojem se razmatraju karmajoga, dužnost, znanje i predanost.

Teorija i praksa – odnos između mišljenja i delovanja.

Etička odgovornost – pitanje dužnosti i načina na koji čovek treba da postupa.

Geneza pojma – istorijski nastanak i razvoj određene ideje.

Indijska filozofija – raznovrsne filozofske tradicije indijskog potkontinenta.

Osnovna filozofska pitanja

Kako se u ranoj indijskoj filozofiji oblikuje pojam praktičkog delovanja?

Kakav je odnos između znanja i delanja?

Da li je moguće delovati odgovorno bez vezivanja za rezultate sopstvenih postupaka?

Kako se izvršavanje dužnosti povezuje sa duhovnim oslobođenjem?

Da li oslobođenje zahteva napuštanje sveta ili promenu odnosa prema delanju?

Kako se indijsko razumevanje praktičkog može uporediti sa zapadnom praktičkom filozofijom?

Najvažnija ideja

Delanje i oslobođenje ne moraju biti suprotnosti. U učenju karmajoge čovek može aktivno da učestvuje u svetu, izvršava svoje dužnosti i istovremeno nastoji da prevaziđe vezanost za rezultate svojih postupaka.

Filozofski značaj teme leži u pitanju kako se praktičko delovanje osamostaljuje kao predmet filozofskog promišljanja i kako se povezuju znanje, dužnost i način života.