Godina izdanja: 2008
ISBN: 978-86-85353-70-3
Jezik: Engleski
Autor: Strani

Liber 2008 159 strana

odlična očuvanost, posveta autorke na predlistu

Tekst Lin Germen Montgomeri razmatra Hegelovo shvatanje rodnih odnosa kroz njegovu filozofiju porodice, građanskog društva i države, naročito u okviru Osnovnih crta filozofije prava. Osnovno pitanje je kako se u Hegelovom sistemu oblikuje odnos između žene, muškarca, porodice, ekonomskog života i političke države.

Hegel porodicu shvata kao prvu i neposrednu sferu etičkog života. Ona počiva na ljubavi, poverenju i osećanju zajedništva. Međutim, porodica nije samo privatna zajednica: ona predstavlja početnu tačku razvoja pojedinca prema širim oblicima društvenog i političkog života.

U tom okviru Hegel pripisuje muškarcima i ženama različite društvene uloge. Žena je prvenstveno povezana sa porodicom i domaćom sferom, dok se muškarac ostvaruje u građanskom društvu i državi. Montgomeri problematizuje ovu podelu zato što ona znači da je pristup univerzalnoj, političkoj sferi nejednako raspodeljen između polova.

Porodica

Za Hegela je porodica zasnovana na ljubavi, a brak predstavlja etičko jedinstvo dvoje ljudi. Dete je važan element porodice jer kroz porodicu pojedinac dobija početno obrazovanje i priprema se za samostalnost.

Ali porodica je po svojoj prirodi konačna i posebna zajednica. Njeno jedinstvo se na kraju narušava kada deca odrastanjem postanu samostalni pojedinci. Time se otvara prostor za sledeću sferu Hegelovog sistema – građansko društvo.

Rodna podela rada

Jedna od centralnih tema teksta jeste Hegelova ideja da postoje različite oblasti društvenog delovanja za muškarce i žene.

U tradicionalnom Hegelovom modelu:

žena je vezana za porodicu, domaćinstvo i neposredne međuljudske odnose;
muškarac ulazi u građansko društvo, rad, tržište, pravo i politički život;
žena se prvenstveno ostvaruje kao član porodice;
muškarac se ostvaruje kao samostalan građanin.

Montgomeri pokazuje da ova podela nije samo opis društvenih običaja Hegelovog vremena. Ona je povezana sa njegovim filozofskim razlikovanjem posebnog i univerzalnog. Problem nastaje zato što se univerzalna sfera racionalnog i političkog delovanja praktično poistovećuje sa muškom sferom.

Građansko društvo

Građansko društvo kod Hegela predstavlja prostor u kojem pojedinci nastupaju kao samostalne osobe koje zadovoljavaju svoje potrebe, rade, razmenjuju dobra i ostvaruju svoje interese.

Ono je istovremeno sfera:

rada,
tržišta,
privatnih interesa,
prava,
društvenih institucija,
međuzavisnosti pojedinaca.

Montgomeri ukazuje na važnu napetost: ako je građansko društvo prostor u kojem pojedinac postaje samostalan, onda isključivanje žena iz njega znači da žene ne dobijaju isti oblik društvene i političke subjektivnosti.

Država

Hegel država smatra najvišim oblikom etičkog života. Ona treba da prevaziđe suprotstavljenost privatnih interesa i omogući ostvarivanje univerzalnog interesa.

U tom smislu država nije jednostavno zbir pojedinaca. Ona predstavlja instituciju u kojoj se posebna sloboda pojedinca pomiruje sa univerzalnim interesom zajednice.

Međutim, upravo ovde nastaje jedan od glavnih problema koji Montgomeri razmatra: ako su žene prvenstveno određene za porodičnu sferu, a muškarci za građansko društvo i državu, onda Hegelov model univerzalnog građanina počiva na rodno asimetričnoj podeli društvenih uloga.

Kritička perspektiva

Montgomeri ne posmatra Hegela samo kao jednostavnog zagovornika patrijarhalnog poretka. Važnije je pitanje unutrašnje napetosti u njegovom sistemu.

Hegelova filozofija insistira na:

slobodi,
samostalnosti,
priznanju,
racionalnosti,
univerzalnosti prava,
ostvarivanju pojedinca kroz društvene institucije.

Ali istovremeno ženama pripisuje poseban položaj koji ih ograničava prvenstveno na porodicu. Tako nastaje paradoks: filozofija koja želi da objasni razvoj slobode svih pojedinaca istovremeno pravi razliku između muškog i ženskog oblika društvenog ostvarivanja.

Jedno od ključnih pitanja teksta zato glasi: može li Hegelov pojam slobode biti zaista univerzalan ako je politička i građanska autonomija rodno diferencirana?

Montgomeri pokazuje da je kod Hegela porodica, građansko društvo i država deo jedinstvenog procesa razvoja etičkog života. Porodica predstavlja početnu zajednicu ljubavi, građansko društvo sferu posebnih interesa i međuzavisnosti, a država najviši oblik njihovog posredovanja kroz univerzalni interes. Problem predstavlja činjenica da je ovaj razvoj kod Hegela organizovan kroz rodnu podelu uloga, pri čemu se muškarcu daje pristup građanskoj i političkoj univerzalnosti, dok je žena prvenstveno smeštena u porodicu. Montgomeri upravo tu napetost koristi kao osnovu za kritičko preispitivanje Hegelovog shvatanja roda i slobode.

Ključne reči

Georg Vilhelm Fridrih Hegel
rodni odnosi
rod
žena
muškarac
porodica
brak
građansko društvo
država
etički život
sloboda
autonomija
građanstvo
politička participacija
javna i privatna sfera
rodna podela rada
patrijarhat
priznanje
posebni interes
univerzalni interes
individualnost
samostalnost
društvene institucije
filozofija prava
Hegelova filozofija države
rodna nejednakost
univerzalnost slobode
privatna sfera
javna sfera
kritika Hegela

Politička i socijalna filozofija: Analizira Hegelovu filozofiju prava, pre svega njegove koncepte građanskog društva (bürgerliche Gesellschaft) i države.
Rodne studije (Gender Studies) / Feministička filozofija: Ispituje način na koji Hegel definiše muške i ženske uloge, porodicu i rodnu podelu rada unutar svog sistema.
Političke nauke (Politologija): Proučava razvoj institucija, odnos između pojedinca i države, kao i strukturu modernog društva.
Sociologija: Bavi se društvenim strukturama, građanskim institucijama i dinamikom unutar društvenih grupa.