Godina izdanja: 2006
ISBN: 86-7363-484-9
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Filip Višnjić 2006 242 strane

odlična očuvanost

Goše polazi od pitanja: kako je Zapad prešao od društva u kojem je religija predstavljala osnovu političkog i društvenog poretka ka društvu u kojem religija više nije njegov glavni organizujući princip?

Njegova glavna teza nije jednostavno da je religija „nestala“. Naprotiv, religija je istorijski bila jedan od ključnih načina na koji su ljudi uređivali odnos prema svetu, zajednici, vlasti i sopstvenom identitetu.

Prema Gošeu, velika istorijska promena nastaje kada društvo počinje da samo sebi daje zakon. U religijskom poretku zakon i legitimnost vlasti dolaze iz transcendencije – iz sveta koji se smatra višim od ljudskog društva. U modernom društvu ljudi sve više smatraju da sami mogu da oblikuju politički poredak.

Zato je „razčaravanje sveta“ mnogo širi proces od običnog gubitka vere. To je prelazak:

od heteronomije → ka autonomiji.

Drugim rečima:

heteronomija = društvo prima svoj zakon i smisao iz spoljnog/transcendentnog izvora;
autonomija = društvo samo određuje svoje zakone i institucije.

Goše posebno naglašava da je religija imala političku funkciju. Ona nije bila samo privatno verovanje pojedinca, već je određivala način organizovanja zajednice.

Zato se moderna politika ne može razumeti bez istorije religije.

Najvažniji događaji i procesi

Nastanak religijskog društvenog poretka.
Pojava države i odvajanje političke vlasti od neposredne strukture religijske zajednice.
Razvoj monoteizma.
Preoblikovanje odnosa između religije i političke vlasti.
Hrišćanstvo i njegov specifičan odnos prema političkoj vlasti.
Srednjovekovno evropsko hrišćanstvo.
Sukob duhovne i svetovne vlasti.
Reforma.
Jačanje države.
Razvoj moderne političke misli.
Prosvetiteljstvo.
Francuska revolucija.
Nastanak liberalne demokratije.
Sekularizacija.
Pojava modernih političkih ideologija.

Najvažnije ideje i pojmovi

1. Heteronomija

Heteronomija znači da društvo svoj zakon ne smatra potpuno sopstvenim proizvodom.

Njegov poredak je ukorenjen u nečemu što ga transcendira: u bogovima, Bogu, svetom poretku ili tradiciji.

2. Autonomija

Autonomija predstavlja suprotan princip.

Moderno društvo počinje da smatra da čovek i društvo sami mogu da stvaraju i menjaju svoje institucije, zakone i politički poredak.

Ovo je centralni pojam za razumevanje Gošeove knjige.

3. Razčaravanje sveta

„Razčaravanje“ ne znači jednostavno da ljudi prestaju da veruju u Boga.

Radi se o tome da religija prestaje da bude princip koji organizuje celokupno društvo.

Religija može da opstane kao vera, moral, institucija ili lično iskustvo, ali više nije nužno temelj političkog poretka.

4. Religija kao politička činjenica

Goše religiju posmatra i kao oblik društvene i političke organizacije.

Zato pita ne samo:

„Da li ljudi veruju?“

nego i:

„Kako religija organizuje društvo i odnos prema vlasti?“

5. Moderna država

Razvoj države predstavlja važan korak u procesu autonomizacije društva.

Politička vlast postaje sve više samostalna politička institucija, a ne samo izvršilac transcendentnog poretka.

6. Hrišćanstvo

Hrišćanstvo ima posebno mesto kod Gošea.

Paradoks je u tome što hrišćanstvo istovremeno pripada religijskom svetu i doprinosi procesu koji će dugoročno dovesti do autonomije.

Razlikovanje Božjeg i Cezarevog i specifičan odnos Crkve prema svetovnoj vlasti stvaraju prostor za razvoj posebne političke sfere.

Ključne reči

razčaravanje; religija; autonomija; heteronomija; transcendencija; imanencija; sekularizacija; država; politička vlast; društvo; modernost;
hrišćanstvo; Crkva; Reformacija; Prosvetiteljstvo; Francuska revolucija; individualizam; demokratija; suverenitet; legitimnost; nacionalna država

Datumi i periodi koje treba zapamtiti

Kod ove knjige važniji su istorijski procesi nego pojedinačni datumi, ali za orijentaciju treba znati:

313. – Milanski edikt
380. – hrišćanstvo postaje zvanična religija Rimskog carstva
1054. – Veliki raskol između istočnog i zapadnog hrišćanstva
1517. – početak Reformacije povezane sa Martinom Luterom
1648. – Vestfalski mir
1689. – „Dve rasprave o vladi“ Džona Loka
1776. – Američka deklaracija nezavisnosti
1789. – Francuska revolucija
1791. – Ustavna organizacija revolucionarne Francuske i građanska prava
19. vek – snažan razvoj liberalizma, nacionalizma i modernih političkih ideologija
20. vek – masovna demokratija, totalitarne ideologije i nastavak sekularizacije

Uzroci i posledice

Religijski poredak
↓
politička organizacija zasnovana na transcendenciji
↓
razvoj države
↓
odvajanje političke vlasti od religijskog autoriteta
↓
jačanje autonomije društva
↓
Reformacija i političko-religijski sukobi
↓
jačanje suverene države
↓
Prosvetiteljstvo
↓
moderna politika
↓
Francuska revolucija
↓
demokratija, liberalizam i nacionalizam
↓
sekularno moderno društvo

Veza između događaja i ideja

Najvažnija stvar koju treba razumeti jeste da Goše ne prikazuje istoriju kao jednostavnu priču „religija nestaje, a nastaje moderna država“.

Veza je mnogo složenija.

Religija → država → hrišćanstvo → razdvajanje duhovne i svetovne vlasti → politička autonomija → moderna država → demokratija.

Paradoks je u tome što hrišćanstvo ne predstavlja samo prepreku modernosti. Na određeni način, ono učestvuje u stvaranju istorijskih uslova iz kojih će se razviti moderna autonomija.