Godina izdanja: 1988
ISBN: 86-01-01230-2
Jezik: Srpskohrvatski
Autor: Strani

Svjetlost 1988 306 strana : ilustrovano

odlična očuvanost

Istina u slikarstvu je filozofsko delo Žaka Deride, objavljeno 1978. godine. Knjiga se bavi odnosom umetnosti, slikarstva, istine, predstavljanja i tumačenja.

Osnovna ideja

Derida dovodi u pitanje jednostavno shvatanje da umetničko delo može imati jednu konačnu i jasno određenu istinu ili značenje.

On istražuje šta se događa kada pokušamo da odredimo:

šta slika predstavlja,
šta umetnik želi da kaže,
gde se završava umetničko delo,
šta pripada samoj slici, a šta njenom okviru,
kako nastaje značenje umetničkog dela.

Njegov pristup je povezan sa dekonstrukcijom — metodom koji pokazuje unutrašnje napetosti i pretpostavke na kojima počivaju naši načini tumačenja.

Četiri glavna dela knjige

Knjiga je složena iz više tekstova, a posebno su važna četiri dela:

1. „Restitutions“

Derida analizira raspravu između Martina Hajdegera i Mejera Šapira o Van Gogovoj slici cipela.

Pitanje je naizgled jednostavno:

Čije su cipele na slici?

Ali Derida pokazuje da odgovor nije jednostavan. Da li pripadaju seljaku, umetniku, posmatraču? Šta nam slika uopšte omogućava da znamo?

Time pokazuje koliko je teško odrediti jedno konačno značenje slike.

2. „Parergon“

Ovo je jedan od najpoznatijih delova knjige.

Centralni pojam je parergon — ono što je „pored dela“, odnosno okvir.

Derida postavlja pitanje:

Da li okvir pripada umetničkom delu ili ne pripada?

Okvir je istovremeno:

deo slike i nije deo slike,
unutrašnji i spoljašnji element,
ono što odvaja delo od sveta, ali ga istovremeno povezuje sa svetom.

Zato granica između dela i njegovog okruženja nije tako stabilna kao što izgleda.

Ključna reč: okvir.

3. „+R (into the blue)“

Derida nastavlja istraživanje slikarstva, boje i granica umetničkog dela.

Posebno ga zanima kako se značenje ne nalazi jednostavno „unutar“ slike, već nastaje kroz različite odnose, tragove i načine gledanja.

4. „Cartouches“

Ovde se dodatno istražuju odnosi između slike, teksta, potpisa, naslova i prostora oko umetničkog dela.

Ponovo se pojavljuje pitanje granice:

Gde počinje i gde se završava umetničko delo?

Pojam „parergon“

Ovo je verovatno najvažniji pojam za ispit.

Grčki parergon znači otprilike „dodatak delu“ ili „ono što je uz delo“.

Kod Deride je posebno važan okvir slike.

Na prvi pogled:

slika = delo
okvir = nešto spolja

Ali Derida pokazuje da bez okvira nije lako odrediti gde se delo završava.

Okvir odvaja sliku od zida i od prostora galerije, ali upravo zato učestvuje u određivanju onoga što nazivamo slikom.

Dakle:

unutra ↔ spolja

Granica između ta dva nije potpuno stabilna.

Istina i slikarstvo

Derida ne pita samo:

„Šta ova slika znači?“

On pita nešto radikalnije:

„Kako uopšte određujemo šta slika znači i šta smatramo njenom istinom?“

Zbog toga Istina u slikarstvu nije tradicionalna istorija umetnosti.

To je filozofsko istraživanje načina na koji govorimo o umetnosti i proizvodimo njeno značenje.

Dekonstrukcija

Derridina dekonstrukcija ne znači jednostavno „uništavanje“ ili „razgrađivanje“.

Ona pokazuje da određeni pojmovi često zavise od suprotnosti koje izgledaju čvrsto:

unutra / spolja
delo / okvir
original / kopija
prisutno / odsutno
slika / tekst
umetnost / ne-umetnost.

Derida pokazuje da se te granice mogu međusobno uslovljavati i preplitati.

Glavne teme

istina u umetnosti
slikarstvo
značenje
tumačenje
reprezentacija
okvir
granica
delo i nedelo
tekst i slika
prisustvo i odsustvo
dekonstrukcija
umetnička teorija
filozofija umetnosti

Ključni pojmovi

Derrida → dekonstrukcija → slikarstvo → istina → značenje → okvir → parergon → granica → delo/okruženje → tumačenje.

„Istina u slikarstvu Žaka Deride je filozofsko delo koje preispituje tradicionalne predstave o umetničkom delu, njegovom značenju i istini. Derida pokazuje da značenje slike nije jednostavno i konačno dato, već zavisi od načina na koji je posmatramo i tumačimo. Posebno je važan pojam „parergon“, odnosno okvir, jer Derida istražuje da li okvir pripada delu ili je nešto spoljašnje. Na primeru Van Gogovih cipela i rasprave Hajdegera i Šapira pokazuje koliko je teško utvrditi jedno konačno značenje umetničkog dela.

Formula za pamćenje

slika → značenje → tumačenje → granica → okvir (parergon) → dekonstrukcija → nema jednostavne konačne istine.