Godina izdanja: 1976
ISBN: 272
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Autor: Aldo Zanardo
Prevod: Daniel Bučan
Izdavač: Komunist, Beograd
Godina: 1976
Obim: 518 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografijama.

Knjiga „Filozofija i socijalizam“ predstavlja kritički stub italijanskog nedogmatskog marksizma XX veka, nastala u vreme kada su teoretičari tražili izlaz iz krutih sovjetskih dogmi. Aldo Zanardo se ne bavi pukim citiranjem klasika, već nudi duboku istorijsku i teorijsku rekonstrukciju marksističke misli.

Knjiga je strukturisana kroz nekoliko ključnih problemskih celina koje su u to vreme duboko potresale socijalistički pokret:
- Mladi Marks i teorija slobode: Zanardo posvećuje veliku pažnju ranim radovima Karla Marksa. On analizira kako je Marks zamišljao ljudsku slobodu i emancipaciju.
- Kritika buržoaske ideologije i hegemonije: Oslanjajući se delom na nasleđe Antonija Gramšija (čijem je radu posvetio dobar deo svoje karijere), Zanardo ispituje kako kapitalistički sistem održava svoju vlast ne samo silom, već kroz kulturu, institucije i filozofske koncepte koji oblikuju svest radničke klase.
- Odnos teorije i revolucionarne prakse: Centralno pitanje knjige jeste kako filozofija može transformisati stvarnost bez gubljenja svoje kritičke oštrice.

Jedan od najznačajnijih jugoslovenskih filozofa i član Praxis škole, Predrag Vranicki, napisao je opširan predgovor. Vranicki je prepoznao Zanarda kao srodnu dušu u borbi protiv staljinizma i rigidnog birokratskog socijalizma. Obojica su delila stav da je marksizam prvenstveno humanizam usmeren ka oslobađanju čoveka, a ne rigidni ekonomski determinizam.

Ovo delo pruža uvid u to kako su zapadnoevropski komunisti (poput članova Komunističke partije Italije, kojoj je pripadala većina ovih autora) pokušavali da pomire marksističku teoriju sa tekovinama građanske demokratije, pluralizma i individualnih sloboda.



Aldo Zanardo (1931–2025) bio je ugledni italijanski marksistički filozof, istoričar ideja i univerzitetski profesor. Spadao je u red najvažnijih intelektualaca unutar Italijanske komunističke partije (PCI) koji su se zalagali za humanistički, otvoren i nedogmatski pristup marksizmu.

Rođen je u mestu Oderzo (pokrajina Trevizo) 1931. godine. Svoju akademsku formaciju stekao je na prestižnoj školi Scuola Normale Superiore u Pizi, gde mu je mentor bio čuveni italijanski filozof Čezare Luporini. Pre nego što je postao redovni profesor moralne filozofije na Univerzitetu u Firenci 1976. godine, predavao je i na Univerzitetu u Bolonji.

Zanardo je postao prepoznatljiv po svojim analizama ranih Marksovih radova. Izuzetno je značajan njegov esej iz 1966. „Teorija slobode u ranoj Marksovoj misli“. U njemu je hrabro ukazao na limite Marksovog preteranog optimizma — argumentovao je da ukidanje kapitalizma i privatne svojine neće magično rešiti sve konflikte, jer je moderno društvo sačinjeno od neukrotivih pojedinaca čije razlike ostaju trajne. Detaljno se bavio analizom ideja Antonija Gramšija i Nikolaja Buharina, istražujući kako se razvijala teorija kulturnog i političkog prvenstva u radničkom pokretu.

Zanardo je bio ključna figura u oblikovanju italijanske levice kao dugogodišnji direktor i glavni urednik uticajnog teorijskog časopisa „Critica marxista“ (u periodu od 1985. do 1991. godine). Pored teorijskog rada, aktivno je učestvovao u praktičnoj politici kao član Centralnog komiteta Italijanske komunističke partije i većnik u provinciji Firenca. opširni intervju koji je 1984. uradio sa Enrikom Berlinguerom (liderom italijanskih komunista i tvorcem evrokomunizma) na temu budućnosti Evropske zajednice, mira i razvoja.

Zanardo je preminuo u avgustu 2025. godine u mestu Sesto Fjorentino, ostavivši iza sebe bogato teorijsko nasleđe koje je snažno uticalo i na jugoslovenske mislioce onog vremena.