Godina izdanja: 1992
ISBN: 86-01-03125-0
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Posveta prevodioca i priređivača Enesa Karića.
Prvo, ratno izdanje iz 1992. Retko u ponudi.

Autor Nasr, Seyyed Hossein
Naslov Susret čovjeka i prirode : duhovna kriza modernog čovjeka / Seyyed Hossein Nasr ; prijevod i pogovor Enes Karić
Ostali naslovi The encounter of man and nature
Jezik bosanski
Vrsta građe knjiga
Godina 1992
Izdavanje i proizvodnja Sarajevo : Svjetlost, 1992 (Sarajevo : Oko)
Drugi autori Karić, Enes (prevodilac) (autor uvoda, napomena, predgovora, pogovora)
Fizički opis 143 str. ; 24 cm
Zbirka AD: anno domini `92
Biblioteka Raskršća
Napomene Prijevod djela: The encounter of man and nature
Nasr - mislilac svetog / Enes Karić: str. 135-143
Bibliografske i druge bilješke uz tekst
Nekontrolirane predmetne odrednice znanost i religija / islam / filozofija znanosti / historija znanosti / komparativna religija / nauka

Nasr napada trijumfalizam moderne znanosti i njen prometejski i titanski karakter koji se naročito razvio na Zapadu od Dekarta naovamo. Osebujno biće čovjekovo nastoji se svesti i reducirati samo na ono što čovjek zna! Pritom se zanemaruju ostale dimenzije ljudskog bića koje je zagledano u dubine nebeskog plavetnila i koje se pita šta je tamo iza zvjezdane zavjese. Moderni je čovjek tako dospio u jedan apsurd, on sa svijetom opći i jednodimenzionalno (znanjem), a zaboravlja na ljubav, ljepotu, gracioznost, kontemplaciju, imaginaciju...kako svijeta tako i sebe samog... Seyyed Hossein Nasr... skreće pažnju da postoji jedna opasna paradigma, paradigma Zapada, koja je stvorena još od vremena renesanse i koja traje već pet stoljeća... On muslimanima svraća pozoronost da je zapadna paradigma iscrpila svoje šanse baš zato što je u osnovi sekularistička, što je izazvala neviđenu ekološku katastrofu, što je čovjeka okrenula protiv prirode upravo onda kad ga je okrenula protiv Boga. Da bi se živjelo u miru sa Zemljom, mora se živjeti u miru sa Nebom!, kaže Nasr. (Iz Pogovora Enesa Karića)

UVOD
Poglavlja ove knjige utemeljena su na četiri predavanja održana na Čikaškom sveučilištu tokom maja 1966. godine, i sačinjavaju dio serije godišnjih predavanja koja se održavaju na tom sveučilištu pod pokroviteljstvom Rokfelerove zaklade. Cilj ovih predavanja je istražiti u najopćenitijem smislu probleme koji su se ispriječili miru i samom ljudskom životu usljed različitih primjena moderne nauke.
Sama činjenica da se takva predavanja održavaju svake godine potvrđuje strah, koji postoji u mnogim krugovima danas, od tehnoloških zločina i prijetnje nauke i tehnologije miru. Traže se uzroci za današnji poremećaj čiji je postojanje tako očigledno da je malo onih koji mogu ikako smoći snage da ga ignoriraju. Ali, tek su rijetko skriveni i bitni uzroci bili iznešeni na svjetlo dana, možda djelomično i zbog toga što, ukoliko bi se ti uzroci objelodanili, onda bi tu moralo doći do radikalne promjene u samoj strukturi mišljenja mnogih koji su zapazili zle posljedice takvih uzroka. A malo je onih koji žele ovu promjenu usvojiti ili joj se podvrći.
Svako danas govori o opasnosti od rata, prenaseIjenosti ili zagađivanju zraka i vode. Ali obično isti ljudi koji primjećuju ove očigledne probleme govore o nužnosti daljeg „razvoja“, ili o ratu protiv „ljudske bijede“ koja potiče iz okolnosti nametnutih samom zemaljskom egzistencijom. Drugim riječima, oni žele odstraniti probleme prouzročene destrukcijom ravnoteže između čovjeka i prirode kroz daljnje osvajanje i vladavinu nad prirodom. Malo ih je koji bi željeli priznati da su bolni društveni i tehnički problemi, sa kojima se danas suočilo čovječanstvo, došli tek iz takozvane „nerazvijenosti“ već „prerazvijenosti“. Malo ih želi pogledati istini u oči i prihvatiti činjenicu da nema i da nije moguć mir u ljudskom društvu sve dok je odnos prema prirodi i cjelokupnoj prirodnoj sredini zasnovan na agresiji i ratu. Osim toga, možda svi ne shvataju da se mora, da bi se došlo do mira s prirodom, biti u miru sa duhovnim poretkom. Da bi se bilo u miru sa Zemljom, mora se biti u miru sa Nebesima!
Za čovjeka ne postoji način da odbrani svoju vlastitu ljudskost, i neće biti odvučen kroz svoje vlastite izume i mahinacije od pod-ljudskog, samo ukoliko ostane vjeran slici čovjeka kao refleksiji nečeg što transcendira pukog čovjeka. Mir u ljudskom društvu i zaštita ljudskih vrijednosti nisu mogući bez mira sa prirodnim i duhovnim poretkom, niti bez poštovanja prema nepromjenljivim nadljudskim istinama koje su izvor svega onoga što se naziva „ljudskim vrijednostima“.
Teza prezentirana u ovoj knjizi je jednostavno ova: Premda je nauka po sebi legitimna, uloga i funkcija nauke i njena primjena postali su nelegitimni, i čak opasni, zbog pomanjkanja više forme znanja u koju bi se mogla nauka integrisati, te zbog destrukcije svete i duhovne vrijednosti prirode. A da bi se popravilo ovo stanje, mora se oživjeti metafizičko znanje koje se tiče prirode i sveti kvalitet prirode vratiti tom znanju! Da bi se ovo postiglo, historija i filozofija nauke moraju biti iznova istražene u vezi sa kršćanskom teologijom i tradicionalnom filozofijom prirode, koje postoje tokom najvećeg dijela evropske historije. Samo kršćansko učenje trebalo bi biti prošireno uključivanjem učenja koje se bavi duhovnim značenjem prirode, i to pomoću orijentalnih metafizičkih i religioznih tradicija gdje su takva učenja još uvijek živa. Te tradicije ne bi bile toliko izvor novoga znanja, koliko bi bile neka pomoć za anamnesis – podsjećanje i učenja unutar kršćanstva koja su danas uglavnom zaboravljena. Rezultat toga bio bi darivanje iznova svetog kvaliteta prirodi objedinjavanjem novoga zaledа naukama, a bez negiranja njihove vrijednosti ili legitimnosti unutar njihovog vlastitog područja. Bila bi to istinska antiteza pokretu raširenom danas pod imenom „sekularne teologije“. To ne bi značilo sekularizirati teologiju, nego podariti teološko i sveto značenje onom što moderni čovjek uzima da je najsekulariziranije od svih domena, naime nauci!
Kada smo bili pozvani da održimo ova predavanja 1966. godine, izbor našeg imena bio je posebno povezan sa činjenicom našeg bića, da smo sljedbenici jedne nezapadne religije i kulture, a ipak donekle upoznati sa modernom naukom i njenom historijom i filozofijom. Prihvatajući se ove možda smione zadaće da djelujem kao istočni kritičar Zapada, te na taj način obruči smjer onoga što su orijentalisti činili evo već više od jednog stoljeća sa svim istočnim kulturama i religijama, osjećali smo da je bio imperativ da se stupi ponad granica moderne nauke, ili čak disciplina historije i filozofije nauke, kopajući i po pitanjima metafizičkog i teološkog reda. Osim toga, iznoseći program izložen naprijed, mi smo također morali stupiti preko ograničenja zapadne civilizacije na široko polje koje je danas nazvano komparativnom religijom. Ovo cijelo putovanje bilo je poduzeto s nadom ponovnog nalaženja svete osnove za samu nauku.
Da bi se izložilo tako opširan program, traži se poznavanje mnogih disciplina i pristup izvorima na mnogim jezicima. Mi naprosto ne tvrdimo da posjedujemo znanje svih ovih polja, niti svih jezika koji su tu uključeni. Zbog ovih razloga, a i zbog ograničenog vremena koje nam je na raspolaganju za pripremu ovih predavanja, često smo upotrebljavali sekundarne izvore. U stvari, većina bilježaka, isključujući one koje služe kao reference, smatraju se dodatnom potvrdom naših argumenata, a ne njihovim školskim dokazom. Teza koja je prezentirana bitno je metafizička i filozofska, i mora biti izuzeta u obzir po sebi, bez obzira na to da li su neophodne školske fusnote pribavljene ili nisu. U napomenama nismo išli za tim da crpimo izvore koji sadržavaju našu poziciju, niti da pribavimo sve školske dokaze nužne za to da bi uvjerili skeptičnog čitaoca, nego da pribavimo naročitu evidenciju i ukažemo na način za šire istraživanje drugima.
Za ove se eseje ne tvrdi da su uopšte iscrpni, već su neznatan uvod u tip istraživanja kojim se ljudi nisu još bavili u nekom zanimljivijem obimu. Da bi se potpuno ocijenile sve teme tretirane ovdje trebalo bi mnogo svezaka, a i saradnja mnogih znanstvenika koji rade na području koje zasijeca u nekoliko akademskih disciplina, uključujući historiju nauke, filozofiju nauke i komparativnu religiju. Mi se jedino nadamo da će ideje prezentirane ovdje podstaći izvjesno razmišljanje u jednom konstruktivnom pravcu prema rješavanju problema koji je hitan i vitalan, i da neće biti jednostavno gurnut u stranu od strane nadri-kritičara zbog pomanjkanja potpune historijske i školske evidencije, što je zadatak za koji se ne može smatrati da su ga ovi eseji ispunili.
Na kraju, želimo se zahvaliti Bogoslovnoj školi, zatim Odsjeku za biološke nauke i Centru za srednjoistočne studije Sveučilišta u Čikagu, koji je djelovao kao domaćin ovim predavanjima, te dekanu Geraldu Braueru, i posebno profesoru Johnu Rustu sa istog sveučilišta, na njihovoj pomoći i ljubaznosti u pripremanju predavanja i, posebno, u njihovom objavljivanju.
Teheran,
Decembar 1967.
Ramazan 1387.
Seyyed Hossein Nasr

SADRŽAJ
UVOD 7
Problem 11
Intelektualni i historijski uzroci krize susreta modernog čovjeka i prirode 33
Neki metafizički principi koji se tiču prirode 53
Neke primjene na savremenu situaciju 75
Islam i kriza životne sredine 97
Islam i problem moderne znanosti 115
I potrazi za vječnom mudrošću 127
Pogovor: Nasr – mislilac svetog (Enes Karić) 135
Napomena prevodioca 145

Sejed Husein Nasr (Seyyed Hossein Nasr, 1933) iransko-američki je filozof, istoričar nauke, teolog i jedan od najznačajnijih savremenih proučavalaca islamske filozofije, sufizma i tradicionalne metafizike. Rođen je 7. aprila 1933. godine u Teheranu, u obrazovanoj porodici povezanoj sa persijskom književnošću, filozofijom i medicinom.
Kao mladić otišao je u Sjedinjene Američke Države, gde je na Masačusetskom tehnološkom institutu studirao fiziku. Potom je na Univerzitetu Harvard završio postdiplomske studije iz geologije i geofizike i doktorirao iz istorije nauke. Njegovo obrazovanje obuhvatilo je istovremeno savremene prirodne nauke, istoriju zapadne misli i tradicionalne islamske filozofske discipline.
Po završetku studija vratio se u Iran i počeo da predaje filozofiju i istoriju nauke na Univerzitetu u Teheranu. Bio je profesor, dekan, prorektor Univerziteta u Teheranu i predsednik Univerziteta Arjamehr, današnjeg Tehnološkog univerziteta Šarif. U Iranu je učestvovao i u osnivanju Carske iranske akademije filozofije, zamišljene kao središte za proučavanje islamske, persijske i komparativne filozofije.
Posle Islamske revolucije 1979. godine napustio je Iran i nastavio akademsku karijeru u Sjedinjenim Američkim Državama. Predavao je na više univerziteta, a potom postao profesor islamskih studija na Univerzitetu Džordž Vašington, gde ima zvanje univerzitetskog profesora emeritusa.
Nasr pripada tradicionalističkoj ili perenijalističkoj filozofskoj školi. U središtu njegovog mišljenja nalazi se ideja da velike religijske tradicije počivaju na zajedničkim metafizičkim istinama i da je savremeni svet zapao u duhovnu, kulturnu i ekološku krizu zato što je znanje odvojio od njegovog svetog izvora. Posebno je kritikovao modernu nauku kada ona sebe predstavlja kao jedini mogući oblik saznanja i prirodu svodi na materiju, sirovinu i predmet tehničkog iskorišćavanja.
Jedna od najvažnijih oblasti njegovog rada jeste odnos čoveka i prirode. Nasr je među prvim savremenim islamskim misliocima sistematski povezao ekološku krizu sa duhovnom krizom modernog čoveka. Smatrao je da se uništavanje prirode ne može zaustaviti samo tehničkim merama, već da je potrebno obnoviti shvatanje prirode kao svetog poretka, prožetog značenjem i povezanog sa božanskim izvorom postojanja. Te stavove razvio je u knjizi Susret čovjeka i prirode: duhovna kriza modernog čovjeka, nastaloj na osnovu predavanja održanih 1966. godine na Univerzitetu u Čikagu.
Pisao je o islamskoj filozofiji, kosmologiji, nauci, umetnosti, sufizmu, religijskom pluralizmu, ekologiji i odnosu islamske civilizacije prema modernom svetu. Objavio je više od pedeset knjiga i nekoliko stotina naučnih radova, a njegova dela prevedena su na brojne jezike.
Među njegovim najpoznatijim knjigama su:
Susret čovjeka i prirode: duhovna kriza modernog čovjeka
Nauka i civilizacija u islamu
Znanje i sveto
Ideali i stvarnosti islama
Islamska umetnost i duhovnost
Čovek i priroda
Potreba za svetom naukom
Vrt istine: vizija i obećanje sufizma, mistične tradicije islama
Nasrovo delo predstavlja pokušaj da se islamska filozofska i duhovna tradicija izloži savremenim jezikom, ali bez njenog prilagođavanja materijalističkim i sekularnim pretpostavkama modernog doba. Njegove knjige istovremeno su kritika tehnokratske civilizacije i poziv na ponovno uspostavljanje ravnoteže između čoveka, prirode, znanja i svetog.

MG P77 (N)