ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1989
Jezik: Srpski
Autor: Strani

preveo i prilozima opremio Aljoša Mimica ; predgovor Aljoša Mimica, Veljko Vujačić

Filip Višnjić 1989 XLIII + 858 strana

očuvanost 5-

„O duhu zakona“ je jedno od najvažnijih dela političke filozofije i teorije države XVIII veka. Monteskje nastoji da objasni zašto različita društva imaju različite zakone i političke institucije. On tvrdi da zakoni ne nastaju slučajno, već proizlaze iz „duha“ jednog naroda, odnosno iz spleta geografskih, klimatskih, ekonomskih, istorijskih, religijskih i kulturnih okolnosti.

Osnovna ideja dela jeste da ne postoji jedan idealan sistem vlasti koji odgovara svim narodima. Dobri zakoni su oni koji su usklađeni sa konkretnim uslovima života određene zajednice.

Najpoznatiji doprinos knjige jeste teorija podele vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, čime se sprečava koncentracija moći i mogućnost tiranije.

Strukturalni pregled

1. Predmet i metod dela

Monteskje pokušava da otkrije opšte principe koji upravljaju društvima i zakonima. Umesto da propisuje kako države treba da izgledaju, on istražuje zašto su nastale baš takve kakve jesu.

Ključno pitanje:

Kako zakoni nastaju i od čega zavise?

2. Tipovi vlasti

Monteskje razlikuje tri osnovna oblika vladavine:

Republika

Vlast pripada narodu ili delu naroda.

Može biti:

demokratska republika;
aristokratska republika.

Njen osnovni princip je vrlina (građanska posvećenost opštem dobru).

Monarhija

Vlada jedan vladar, ali u skladu sa zakonima.

Osnovni princip je čast.

Despotija

Jedan čovek vlada bez ograničenja i zakona.

Osnovni princip je strah.

Monteskje smatra da je despotija najopasniji oblik vlasti jer uništava slobodu i građansku inicijativu.

3. Politička sloboda

Politička sloboda ne znači da čovek može raditi šta god želi.

Sloboda postoji kada građanin može da živi bez straha od samovolje vlasti i kada zakoni štite njegova prava.

Zbog toga je neophodno ograničiti moć države.

4. Podela vlasti

Najpoznatiji deo knjige.

Monteskje analizira politički sistem Engleske i zaključuje da je sloboda moguća samo ako se državna moć podeli.

Zakonodavna vlast

Donosi zakone.

Izvršna vlast

Sprovodi zakone i vodi državne poslove.

Sudska vlast

Tumači zakone i sudi u sporovima.

Monteskje upozorava:

Ako ista osoba ili institucija poseduje više ovih funkcija, sloboda je ugrožena.

Ova teorija snažno je uticala na ustavni razvoj modernih država.

5. Uticaj geografije i klime

Jedan od najpoznatijih i najkontroverznijih delova dela.

Monteskje smatra da:

klima utiče na karakter ljudi;
geografski uslovi utiču na način života;
privreda utiče na političke institucije.

Iako se mnoge njegove tvrdnje danas smatraju pojednostavljenim, bio je među prvim misliocima koji su sistematski povezivali društvo sa prirodnim okruženjem.

6. Zakoni, običaji i religija

Zakoni ne mogu biti odvojeni od:

tradicije;
običaja;
ekonomskih odnosa;
religijskih verovanja.

Dobar zakonodavac mora razumeti društvo kojem donosi zakone.

7. Trgovina i civilizacija

Monteskje pozitivno ocenjuje trgovinu.

Po njegovom mišljenju:

trgovina podstiče saradnju među narodima;
smanjuje nasilje;
razvija toleranciju;
doprinosi prosperitetu.

Glavne ideje

Zakoni moraju odgovarati konkretnom društvu.
Politička sloboda zahteva ograničenje vlasti.
Podela vlasti je najbolja zaštita od tiranije.
Društvene institucije oblikuju istorijski i geografski uslovi.
Trgovina i umerena vlast podstiču slobodu i prosperitet.

Značaj dela

„O duhu zakona“ smatra se jednim od temelja moderne političke teorije. Njegove ideje snažno su uticale na autore ustava u Sjedinjenim državama, kao i na političke reforme tokom Francuske revolucije.

Posebno je trajan uticaj koncepta podele vlasti, koji je danas ugrađen u ustavne sisteme velikog broja demokratskih država širom sveta.

Monteskje pokazuje da sloboda ne zavisi od dobrih vladara, već od institucija koje sprečavaju da bilo ko poseduje previše moći.