ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1997
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Plato 1997 234 strane

očuvanost 4

Knjiga O filozofiji kod Srba predstavlja istorijski pregled razvoja filozofske misli među Srbima — od srednjovekovne duhovne tradicije do savremenih filozofskih pravaca 20. veka. Autor pokušava da pokaže da srpska kultura nije bila samo književna i politička, već i filozofska, odnosno da je razvijala sopstvene oblike mišljenja o čoveku, društvu, državi, moralu, religiji i slobodi.

Dragan Jeremić filozofiju kod Srba ne posmatra izolovano, već u stalnom odnosu sa evropskom filozofijom. Srpski mislioci su uglavnom preuzimali i prilagođavali ideje iz vizantijske, nemačke, francuske i ruske tradicije, ali su ih povezivali sa nacionalnim i istorijskim iskustvom.

Centralna ideja knjige jeste da se srpska filozofska misao razvijala u tri osnovna pravca:

religijsko-duhovni pravac,
racionalističko-prosvetiteljski pravac,
društveno-politička i kulturna filozofija moderne epohe.

Autor posebno naglašava da su pitanja slobode, nacionalnog identiteta, države i etike bila dominantna tema srpske filozofije zbog istorijskih okolnosti u kojima se narod razvijao.

Strukturalni pregled knjige

1. Srednjovekovna i svetosavska tradicija

Jeremić početke srpske filozofije pronalazi u srednjovekovnoj pravoslavnoj kulturi, naročito u delu Sveti Sava.

Glavne ideje:
filozofija je povezana sa teologijom i moralom,
čovek se posmatra kroz odnos prema Bogu,
naglašavaju se etika, zajednica i duhovno usavršavanje,
vizantijski uticaj ima ključnu ulogu.

Ovde filozofija još nije samostalna disciplina, već deo religijskog i kulturnog života.

2. Prosvetiteljstvo i racionalizam

U 18. i početkom 19. veka dolazi do jačanja evropskih uticaja.

Najvažnija ličnost:

Dositej Obradović
Ključne karakteristike:
vera u razum i obrazovanje,
kritika zaostalosti i dogmatizma,
približavanje evropskom racionalizmu,
razvoj ideje građanskog društva.

Jeremić smatra da se tada prvi put javlja moderni filozofski duh kod Srba.

3. Romantizam i nacionalna filozofija

U 19. veku filozofija se povezuje sa nacionalnim pitanjem.

Posebno mesto imaju:

Petar II Petrović Njegoš
Vladimir Jovanović
Svetozar Marković
Dominantne teme:
sloboda,
država,
istorijska sudbina naroda,
odnos pojedinca i zajednice,
moral i društvena pravda.

Jeremić posebno ističe Njegoša kao vrhunac filozofsko-poetske misli kod Srba.

4. Uticaj nemačke filozofije

Krajem 19. i početkom 20. veka srpska filozofija snažno prihvata:

Kanta,
Hegela,
pozitivizam,
idealizam.

Važni autori:

Branislav Petronijević
Ksenija Atanasijević
Dimitrije Matić
Bitne osobine perioda:
profesionalizacija filozofije,
univerzitetsko obrazovanje,
razvoj logike, metafizike i epistemologije,
pokušaj stvaranja originalnih sistema mišljenja.

Jeremić smatra da je ovo period najveće teorijske zrelosti srpske filozofije.

5. Marksizam i filozofija 20. veka

Nakon Drugog svetskog rata dominantan postaje marksizam.

Teme:
društvo i revolucija,
istorijski materijalizam,
odnos ideologije i kulture,
humanizam i socijalizam.

Autor analizira i sukobe između dogmatskog marksizma i slobodnijih filozofskih pristupa.

6. Opšti zaključak knjige

Jeremić zaključuje da:

srpska filozofija nikada nije bila potpuno odvojena od evropske,
ali je imala specifične teme uslovljene istorijom i položajem srpskog naroda,
filozofija kod Srba često je bila povezana sa književnošću, politikom i religijom,
najveći doprinos srpske filozofije nalazi se u etičkim, kulturnim i društvenim pitanjima.

Glavne teme knjige

Identitet i nacionalna kultura

Filozofija se često razvija kao pokušaj razumevanja istorijske sudbine srpskog naroda.

Sloboda

Jedna od centralnih ideja — politička, nacionalna i unutrašnja sloboda.

Odnos Istoka i Zapada

Srpska kultura je prikazana kao spoj:

pravoslavno-vizantijske tradicije,
i evropskog racionalizma.
Filozofija i književnost

Kod Srba su filozofske ideje često izražavane kroz:

poeziju,
eseje,
političku misao,
književnu kritiku.

Značaj knjige

O filozofiji kod Srba je važna jer:

daje pregled celokupne istorije srpske filozofije,
povezuje filozofiju sa kulturnom istorijom,
predstavlja uvod u srpske mislioce i intelektualnu tradiciju,
pokazuje kako su se evropske ideje prilagođavale domaćem kontekstu.