ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1970
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Srpska književna zadruga 1970 176 strana

odlična očuvanost

Iz stare srpske religije: Novogodišnji običaji Špira Kulišića je etnološko delo koje proučava narodne običaje povezane sa Novom godinom i pokušava da objasni njihove tragove i veze sa starijim religijskim predstavama Srba.

Kulišić polazi od toga da mnogi običaji koji danas izgledaju kao obične porodične ili praznične radnje imaju dublje poreklo u starim verovanjima, kultovima i predstavama o prirodi, plodnosti, životu i smrti.

Rezime

Glavna tema dela jeste pitanje kako su se starija religijska verovanja sačuvala u novogodišnjim običajima, čak i nakon prihvatanja hrišćanstva.

Nova godina predstavlja posebno važan trenutak jer označava prelaz iz jednog vremenskog ciklusa u drugi. U tradicionalnoj kulturi takav prelaz nije bio samo promena datuma, već period kada je trebalo obezbediti sreću, zdravlje, plodnost i blagostanje u godini koja dolazi.

Kulišić zato analizira različite običaje, rituale i verovanja, kao što su položaj i ponašanje prvog gosta, obredi sa vatrom, zelenilom, hranom, vodom i drugim simbolima, kao i različite zabrane i ritualne radnje.

Posebno je značajna ideja da se početak godine smatra simboličnim početkom celokupnog životnog ciklusa. Ono što se uradi na početku godine moglo je, prema narodnom verovanju, uticati na ono što će se događati tokom cele godine.

Zato su ljudi nastojali da početak godine bude srećan, miran i uspešan. Iz toga potiču različiti običaji kojima se prizivaju zdravlje, rodnost, blagostanje i napredak.

Kulišić proučava i hrišćanske slojeve ovih običaja. Stara verovanja nisu jednostavno nestala prihvatanjem hrišćanstva, već su se mnoga prilagodila novoj religijskoj tradiciji. Tako nastaje slojevita narodna kultura u kojoj se mogu prepoznati stariji religijski elementi i kasnija hrišćanska tumačenja.

Glavne teme

1. Nova godina kao prelazni period
Prelazak iz stare u novu godinu predstavlja simboličan prelaz iz jednog ciklusa u drugi.

2. Običaj i verovanje
Običaji nisu samo društvene navike, već često potiču iz verovanja da određene radnje mogu uticati na budućnost.

3. Plodnost i blagostanje
Veliki broj rituala povezan je sa željom za dobrim rodom, zdravljem ljudi i stoke i ekonomskim napretkom domaćinstva.

4. Magijsko mišljenje
Važna je predstava da događaji na početku godine mogu „odrediti“ ili simbolično nagovestiti događaje koji slede.

5. Stara religijska tradicija
Kulišić pokušava da u narodnim običajima prepozna ostatke starijih religijskih predstava.

6. Hrišćanstvo i starija verovanja
Narodni običaji pokazuju kako su se stariji kulturni slojevi prilagođavali hrišćanskoj tradiciji.

Ključne reči

stara srpska religija
novogodišnji običaji
etnologija
religija
narodni običaji
narodna verovanja
ritual
obred
Nova godina
prelaz
vremenski ciklus
novi početak
plodnost
rodnost
blagostanje
zdravlje
sreća
napredak
zaštita
magija
ritualna radnja
simbolika
vatra
voda
zelenilo
hrana
prvi gost
domaćinstvo
preci
kult predaka
hrišćanstvo
paganstvo
religijski sinkretizam
tradicija
običajno pravo
narodno stvaralaštvo

1. Početak godine je simboličan.
Nova godina označava početak novog životnog i prirodnog ciklusa.

2. „Prvi“ ima posebno značenje.
Ono što se događa na početku može simbolično predstavljati ono što će se događati tokom cele godine.

3. Običaji imaju zaštitnu funkciju.
Njima se nastoji obezbediti zdravlje, sreća, plodnost i zaštita doma.

4. Plodnost je jedna od centralnih tema.
Želja za dobrim rodom i napretkom bila je veoma važna u tradicionalnom seoskom društvu.

5. Stara i hrišćanska verovanja se prepliću.
Narodna religija često čuva elemente starijih verovanja iako ih kasnije tumači u hrišćanskom okviru.

„Iz stare srpske religije: Novogodišnji običaji“ Špira Kulišića proučava tradicionalne novogodišnje običaje Srba i njihovu vezu sa starijim religijskim predstavama. Nova godina se posmatra kao vreme prelaza i novog početka, a rituali imaju za cilj da obezbede zdravlje, sreću, plodnost, dobar rod i blagostanje. Kroz običaje se mogu uočiti slojevi starijih verovanja koji su se kasnije preplitali sa hrišćanskom tradicijom.

Nova godina → prelaz → novi ciklus → ritual → zaštita → plodnost → zdravlje → blagostanje → stara verovanja → hrišćanska tradicija.