Godina izdanja: 1986
ISBN: 37
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Luka Grđić Bjelokosić
Izdavač: Prosveta, Beograd
Edicija: Biblioteka Baština (Knjiga 17)
Godina: 1986
Obim: 366 str.

Knjiga „Iz naroda i o narodu“ autora Luke Grđića Bjelokosića predstavlja jedno od najznačajnijih etnografskih i stručnih dela s kraja 19. veka koje se bavi sakupljanjem narodnog blaga, običaja i tradicije.

Knjiga detaljno opisuje život, narodne običaje, verovanja, predanja i umotvorine Srba u Gornjoj Hercegovini i Bosni. Autor je kroz svoj rad zabeležio dragocenu etnografsku građu, uključujući narodne poslovice, izreke, mudrosti i šaljive priče koje su se prenosile s kolena na koleno.

Prva izdanja ove studije štampana su još 1898. godine u Novom Sadu. Kasnije je doživela brojna reprint izdanja, a jedno od najpoznatijih u modernijem periodu objavila je izdavačka kuća Prosveta iz Beograda u okviru svoje čuvene biblioteke „Baština“ (br. 17) na 373 stranice.

Delo se u naučnim krugovima svrstava u antropologiju i etnologiju i služi kao nezaobilazna stručna literatura za proučavanje istorije svakodnevnog života i mentaliteta naroda na prostorima Bosne i Hercegovine.



Luka Grđić Bjelokosić (1857—1918) bio je istaknuti hercegovački etnolog, pisac i sakupljač narodnog blaga. Zbog svog ogromnog doprinosa očuvanju tradicije i običaja, u naučnim i narodnim krugovima često je nazivan „gatački Vuk Karadžić“.

Rođen je u Mostaru, ali je njegova porodica poreklom vezana za gatački kraj (Gacko), odakle potiče i prezime Bjelokosić. Bio je samouk — nije imao formalno visoko etnološko ili akademsko obrazovanje, ali je posedovao neverovatan prirodni dar, oštro oko za detalje i veliku ljubav prema svom narodu.

Radio je kao državni službenik činovnik, zbog čega je često premeštan po različitim mestima tadašnje Bosne i Hercegovine pod austrougarskom vlašću (službovao je u Sarajevu, Fojnici, Jajcu, Gradačcu i Srebrenici). Iako je često živeo u materijalnoj oskudici, svuda je koristio priliku da beleži ono što vidi i čuje na terenu.

Pored sakupljanja umotvorina, bio je neumorni nacionalni i kulturni radnik. Još kao veoma mlad izabran je za predsednika crkveno-školske opštine, a odigrao je ključnu ulogu u otvaranju prve srpske škole u gatačkom kraju (u Metohiji), kao i u podizanju tamošnje crkve. Tokom Prvog svetskog rata, austrougarske vlasti su ga internirale u logor Nežider u Austriji, što mu je dodatno narušilo zdravlje. Preminuo je u rodnom Mostaru 1918. godine.

Za razliku od spoljnih posmatrača, Grđić Bjelokosić je pisao iz srži samog naroda, zbog čega njegovi zapisi odišu autentičnošću. Njegova najvažnija dela su:
• „Iz naroda i o narodu“ – Kapitalno trotomno delo (objavljivano krajem 19. veka u Mostaru i Novom Sadu) u kojem je detaljno opisao porodične i seoske običaje, praznike, svadbe, sahrane, narodnu medicinu i magijska verovanja.
• „Smilje i bosilje“ – Zbirka od oko stotinu lirskih i epskih narodnih pesama, balada i romansi, koje je u velikoj meri zabeležio slušajući kazivanja svoje majke.
• „Srpska narodna jela u Hercegovini i u Bosni“ (1908) – Smatra se pionirskim delom naše gastronomske etnologije. Ovde je detaljno opisao ishranu, pripremu hleba, razna jela i ukazao na to koliki je bio uticaj orijentalne (islamske) kulture na svakodnevnu kuhinju tog vremena.

Pored stručnih etnografskih radova, pisao je i pripovetke i crtice iz narodnog života koje su objavljivane u tadašnjim čuvenim časopisima poput Bosanske vile.

Sarađivao je sa najvećim umovima svog doba, a pretpostavlja se da mu je smernice i uputstva za naučno prikupljanje građe na terenu davao i sam čuveni geograf Jovan Cvijić. Danas se njegovo delo smatra jednim od najčistijih i najvažnijih primarnih izvora za proučavanje tradicionalnog života na Balkanu.