Godina izdanja: 2002
ISBN: 86-7843-006-0
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Zenit 2002 385 strana, (od toga 14 na presavijenim listovima) : ilustrovano

odlična očuvanost

zpk

1. Opšti rezime knjige

„Bratstvo Blagojevića s Pirlitora: poreklo, loza i postojbina“ Dragiše M. Blagojevića pripada vrsti zavičajno-genealoških monografija čiji je cilj da se istorija jednog bratstva sačuva kroz poreklo, rodoslov, mesta življenja, seobe i porodična sećanja.

U središtu je bratstvo Blagojevića povezano sa Pirlitorom i durmitorskim krajem. Sama ideja „postojbine“ ovde je šira od jednog sela: ona obuhvata prostor na kojem su preci živeli, kretali se, stvarali porodice i održavali veze sa drugim bratstvima.

Pirlitor je posebno značajan kao geografska i simbolička tačka. Ostaci utvrđenja nalaze se na ivici Jezerske visoravni, iznad kanjona Tare, a lokalitet je povezan sa starim karavanskim putem prema Pljevljima i dalje prema Polimlju. Arheološka istraživanja su pokazala kontinuitet korišćenja prostora, ali ne daju dokaz da su Blagojevići kao bratstvo postojali na Pirlitoru u srednjem veku. DDINARSKO GORJE

U tom smislu treba razlikovati dve istorije:

istoriju Pirlitora kao lokaliteta
od
istorije bratstva Blagojevića koje je za taj prostor vezano porodičnim predanjem i kasnijim tragovima.

2. Glavne teze o poreklu i doseljavanju Blagojevića

Kod ove teme treba biti posebno precizan.

2.1. Prezime nije isto što i bratstvo

Prezime Blagojević je patronimik: u osnovi znači „Blagojev potomak“.

Zato različite porodice sa prezimenom Blagojević ne moraju imati zajedničkog pretka.

To je potvrđeno i u genealoškim izvorima koji navode više različitih grana Blagojevića na prostoru Crne Gore, Hercegovine, Pive i drugih krajeva.

Zbog toga se kod ove knjige izraz „Blagojevići sa Pirlitora“ mora razumeti kao oznaka konkretnog bratstva, a ne kao tvrdnja da svi Blagojevići na Balkanu potiču iz jednog roda.

2.2. Pirlitor kao postojbina

Pirlitor predstavlja ključnu geografsku tačku identiteta ovog roda.

Lokalitet se nalazi na području Durmitora, iznad Tare. Istorijski je bio povezan sa važnim komunikacionim pravcem koji je povezivao primorje sa unutrašnjošću.

Zbog toga izraz „s Pirlitora“ ima dve dimenzije:

geografsku — pripadnost određenom prostoru;

identitetsku — pripadnost rodu koji svoje poreklo vezuje za taj kraj.

2.3. Predanje o starini ne treba automatski pretvoriti u istorijsku činjenicu

Kod rodoslovlja ovog tipa često postoji lanac:

porodično sećanje → usmeno predanje → rodoslov → kasniji zapis.

Što je događaj udaljeniji u prošlost, to je teže nezavisno proveriti svaki deo tog lanca.

To ne znači da je predanje „lažno“. Ono može sačuvati vrlo važne podatke o:

migracijama;

srodstvu;

starim nadimcima;

krsnoj slavi;

mestima porekla;

starim kućama i zemljištu.

Ali ga treba označiti kao predanje, sve dok ga ne potvrde matične knjige, turski defteri, mletački ili dubrovački dokumenti, crkveni zapisi, katastarski izvori ili drugi nezavisni dokumenti.

3. Loza i rodoslovlje

Najvažnije je razlikovati četiri nivoa.

1. Rod

Najširi pojam za grupu ljudi koja smatra da potiče od zajedničkog pretka.

2. Bratstvo

U crnogorskoj i hercegovačkoj tradiciji uža rodovska zajednica koja svoje poreklo vezuje za zajedničkog pretka ili nekoliko bliskih predaka.

3. Ogranak

Deo bratstva koji nastaje odvajanjem jedne porodične linije.

4. Kuća

Konkretno domaćinstvo ili porodična jedinica unutar bratstva.

Zato se rodoslov ne treba čitati samo kao niz prezimena.

Pravilniji model je:

rodonačelnik → sinovi → njihove kuće → ogranci → kasnije porodice i iseljenici.

Šta je naročito važno kod Blagojevića?

Postoje različite genealoške tradicije pod prezimenom Blagojević.

Na primer, jedan objavljeni rodoslovni izvor za Blagojeviće na Međužvalju i Žabljaku navodi njihovo poreklo od bratstva Dedeića, preko Blagoja Dedeića, koji je živeo u Gojakovićima kod Mojkovca; prema toj tradiciji njegovi sinovi Radoje, Spasoje i Jovan-Novo odlaze prema Šarancima.

To je veoma važan podatak, ali ga ne treba automatski poistovetiti sa svakom granom Blagojevića sa Pirlitora.

Drugim rečima:

„Blagojević“ kao prezime nije dovoljan dokaz da su dva Blagojevića jedan rod.

4. Postojbina i mesta koja se pominju

Pirlitor

Centralna tačka priče.

Pirlitor je ostatak srednjovekovnog utvrđenog lokaliteta iznad Tare. Povezan je sa starim karavanskim pravcem koji je išao od primorja preko nikšićkog kraja i Jezera prema Pljevljima i Polimlju.

Važno je, međutim, da nema čvrstog istorijskog dokaza da je baš srednjovekovna tvrđava Pirlitor bila sedište predaka današnjeg bratstva Blagojevića.

Durmitor i Jezera

Širi zavičajni prostor bratstva.

To je prostor koji je kroz istoriju povezivao različita stočarska, trgovačka i plemenska kretanja.

Tara

Tara je važna prirodna granica i komunikacioni prostor.

Pirlitor se nalazi iznad njenog kanjona.

Žabljak

Važan savremeni i istorijski centar durmitorskog kraja.

Piva

Piva je posebno značajna u širem kontekstu porekla i seoba porodica iz ovog dela Stare Hercegovine.

Postoje i druga predanja o Blagojevićima koja ih povezuju sa pivskim krajem. Jedan savremeni zapis porodičnog sećanja, na primer, navodi poreklo jedne grane Blagojevića sa Pivskog oka.

To pokazuje koliko je širok prostor u kojem treba tražiti veze, ali samo po sebi ne dokazuje da su sve te grane isti rod.

Mojkovac

Važan u pojedinim rodoslovnim tradicijama Blagojevića, posebno u vezi sa Gojakovićima i Dedeićima.

Šaranci

Šaranci su posebno važni za durmitorsku genealogiju.

U objavljenoj tradiciji Blagojevića na Međužvalju i Žabljaku navodi se dolazak Radoja, Spasoja i Jovana-Nova u Šarance sredinom XIX veka.

5. Odnosi sa drugim bratstvima i plemenima

Ovde je veoma važno pravilno koristiti termine.

Blagojevići nisu „pleme“ samo zato što predstavljaju brojno bratstvo.

Treba razlikovati:

pleme → bratstvo → rod → ogranak → kuća.

U širem durmitorskom prostoru Blagojevići su ulazili u odnose sa drugim bratstvima kroz:

susedstvo;

ženidbene veze;

kumstva;

zajedničku odbranu;

stočarska kretanja;

seobe;

sukobe;

zajedničko korišćenje prostora.

Kod genealogije je posebno značajno kumstvo i krsna slava, jer mogu pomoći u identifikovanju različitih grana, ali ni oni sami nisu apsolutan dokaz krvnog srodstva.

6. Istorijski izvori nasuprot predanju

Matična knjiga – rođenje, venčanje, smrt – veoma visok stepen sigurnosti;
Crkveni zapis – porodica, slava, mesto – visok;
Katastarski zapis – zemljište, domaćinstvo – visok;
Osmanski defter – domaćinstva, poreske obaveze, naselja – visok;
Dubrovački/mletački dokument – trgovina, migracije, ličnosti – visok; Sudski dokument – sporovi, imovina, odnosi – visok;
Rodoslov iz novijeg doba – porodična linija – srednji, zavisno od izvora;
Usmeno predanje – poreklo, seobe, događaji – promenljivo;
Epska pesma/legenda – kulturno sećanje – nije dokaz genealogije.

7. Pirlitor i vojvoda Momčilo – važna razlika

Pirlitor je snažno povezan sa epskim predanjem o vojvodi Momčilu.

U narodnoj tradiciji Pirlitor je poznat kao Momčilov grad, a priča je povezana sa pesmom „Ženidba kralja Vukašina“.

Istorijski Momčilo jeste dokumentovana ličnost XIV veka, ali njegovo povezivanje sa Pirlitorom pripada prvenstveno epskoj tradiciji. Istorijski podaci ga vezuju za područja Rodopa i južne Makedonije, gde je poginuo 1345. godine.

Zato treba razlikovati:

istorijski Momčilo ≠ epski Momčilo ≠ dokaz porekla Blagojevića.

Pirlitor je istorijski lokalitet; njegova veza sa Momčilom je snažno epsko predanje; a veza Blagojevića sa Pirlitorom je genealoško/zavičajno pitanje koje mora da se dokazuje zasebnim izvorima.

8. Ključni pojmovi

Bratstvo

Rodovska zajednica koja svoje poreklo vezuje za zajedničkog pretka.

Pleme

Šira istorijska i društvena zajednica više bratstava.

Rod

Šira grupa ljudi povezana predanjem o zajedničkom poreklu.-

Loza

Neprekidna genealogijska linija od pretka preko potomaka.

Ogranak

Deo bratstva nastao iz određene porodične grane.

Rodonačelnik

Predak od kojeg određena porodica ili bratstvo vodi poreklo.

Postojbina

Stari zavičaj, odnosno prostor koji se smatra izvornim mestom jednog roda.

Starosedelac

Stanovnik ili porodica koja se prema tradiciji smatra starijom na određenom prostoru.

Doseljenik

Osoba ili porodica koja se na određeni prostor doselila iz drugog kraja.

Seoba

Preseljenje pojedinca, porodice ili bratstva.

Krsna slava

Porodični praznik svetitelja koji se tradicionalno prenosi kroz generacije i može biti važan genealoški trag.

Predanje

Usmeno preneta priča ili sećanje o poreklu, događajima ili precima.

Genealogija

Proučavanje porekla, srodstva i potomstva.

Rodoslov

Sistematski prikaz porodične loze.

Patronimik

Prezime izvedeno od ličnog imena pretka; Blagojević u osnovi znači Blagojev potomak.

Zavičaj

Prostor sa kojim je porodica ili zajednica istorijski i identitetski povezana.

9. Pregled po poglavljima

Ovde moram da napravim važnu ogradu: ne mogu pouzdano da navedem originalne naslove svih poglavlja knjige jer njihov kompletan sadržaj nisam pronašao u javno dostupnom izvoru. Ne bih želeo da izmišljam strukturu knjige.

Ali prema samoj tematskoj strukturi dela, pregled se može razumeti kroz sledeće celine:

I. Pirlitor i zavičaj

geografski položaj Pirlitora;

Durmitor;

Jezera;

Tara;

istorijska uloga prostora;

stari putevi;

lokalna tradicija.

Suština: Pirlitor predstavlja početnu tačku za razumevanje zavičajnog identiteta bratstva.

II. Poreklo Blagojevića

poreklo bratstva;

rodonačelnik;

najstariji poznati preci;

porodično predanje;

veze sa drugim rodovima;

pitanja doseljavanja.

Suština: pokušaj da se odredi odakle su Blagojevići došli i kako su se formirali kao bratstvo.

III. Loza i potomstvo

genealogija;

sinovi i potomci;

ogranci;

kuće;

promene prezimena;

izdvajanje pojedinih porodičnih grana;

kasniji potomci.

Suština: od zajedničkog pretka ka današnjim porodicama.

IV. Seobe

pomeranja porodica;

napuštanje prvobitne postojbine;

doseljavanje u druga sela;

veze sa Pivom, Durmitorom i drugim krajevima;

kasnije iseljavanje.

Suština: bratstvo se ne posmatra kao statična zajednica, već kao porodica koja se kroz generacije prostorno pomera.

V. Odnosi sa susednim bratstvima

srodstvo;

kumstva;

ženidbene veze;

zajednički život;

sukobi;

savezništva.

Suština: genealogija jednog bratstva ne može se razumeti potpuno izolovano od njegove društvene okoline.

VI. Porodična predanja

priče o precima;

događaji koji su se prenosili usmeno;

porodične uspomene;

legende;

običaji;

slava.

Suština: predanje čuva identitet i sećanje, ali se mora razlikovati od dokumentovanog istorijskog podatka.

VII. Dokumenti i izvori

U genealoškom istraživanju najveću vrednost imaju:

matične knjige;

crkveni zapisi;

katastarski podaci;

arhivska građa;

stari popisi;

osmanski defteri;

sudski dokumenti;

porodični dokumenti.

Što se više takvih izvora poklapa sa porodičnim predanjem, to je genealogija pouzdanija.

10. Ključne reči

Blagojevići

Pirlitor

Durmitor

Tara

Jezera

Žabljak

Piva

Šaranci

Mojkovac

postojbina

poreklo

bratstvo

pleme

rod

loza

rodonačelnik

ogranak

kuća

genealogija

rodoslov

doseljavanje

seoba

starosedelac

predanje

krsna slava

kumstvo

srodstvo

zavičaj

porodična tradicija

usmena istorija

istorijski izvor

arhiv

matične knjige

katastar

defter

Pirlitor kao utvrđenje

vojvoda Momčilo

„Ženidba kralja Vukašina“

11. Najkraće

Blagojevići sa Pirlitora → konkretno bratstvo, a ne svi ljudi sa prezimenom Blagojević.

Pirlitor → ključna zavičajna tačka, istorijski lokalitet iznad Tare.

Postojbina → prostor iz kojeg bratstvo prema svom sećanju vodi poreklo.

Loza → konkretna linija potomaka.

Bratstvo → šira rodovska zajednica.

Ogranak → izdvojena grana bratstva.

Predanje → važno za porodično sećanje, ali nije automatski dokumentovani istorijski dokaz.

Genealogija → najpouzdanija kada se porodično predanje ukrsti sa matičnim, crkvenim, katastarskim i arhivskim dokumentima.

I najvažnije: sličnost prezimena Blagojević sama po sebi ne dokazuje zajedničko poreklo. Dostupni rodoslovni izvori upravo pokazuju da postoji više različitih grana Blagojevića, uključujući grane vezane za Žabljak, Mojkovac, Pivu, Hercegovinu i druga područja.