Godina izdanja: 2011
ISBN: 365
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Autor: Žarko Laušević
Naslov: Godina prođe, dan nikad: dnevnik jedne robije
Izdavač: Novosti, Beograd
Godina: 2011
Obim: 448 str.

Knjiga bolne istine, zavodljive tuge, nesebičnog preispitivanja, oporog priznanja, grešničke nade, očuvang dostojanstva, ljudske spoznaje.

Prema Vukotićevim rečima, Laušević plastično vaja i razgrće sudbine svojih zatvorskih drugova, slika galeriju kažnjenika, nesrećnika sabijenih iza rešetaka. Ali, na pojedinim mestima i sebe crta kao klovna, znajući da se predstava igra dugo, u više činova, u tuđoj scenografiji... Zato s vremena na vreme, stranice knjige natapaju vodoskoci šale, humora i topline, slapovi koji peru i telo i dušu.

„Godina prođe, dan nikad“ je prva autobiografska knjiga čuvenog jugoslovenskog i srpskog glumca Žarka Lauševića, objavljena krajem 2011. godine u izdanju kompanije „Novosti“. Knjiga predstavlja potresnu zatvorsku hroniku i duboko intimnu ispovest, nastalu na osnovu dnevničkih beležaka koje je autor vodio tokom svojih zatvorskih dana.

Ova knjiga obuhvata tekstualne zabeleške nastale tokom njegovih prvih 455 dana zatočeništva – od noći tragedije (30. jula 1993) do izricanja prvostepene presude na petnaest godina robije (28. oktobra 1994).

Iako je tema izuzetno teška, autor na pojedinim mestima koristi humor, šalu i toplinu kako bi oslikao apsurdne situacije u kojima se našao, čime uspeva da unese tračak svetlosti u sumornu zatvorsku svakodnevicu.

Knjiga je odmah po objavljivanju postigla ogroman regionalni uspeh i prodata je u stotinama hiljada primeraka, postajući jedna od najčitanijih na ovim prostorima. Ona je ujedno bila i prvi deo njegove četvorodelne autobiografske sage u kojoj je pretočio svoju sudbinu izvan svetla reflektora.




Žarko Laušević (Cetinje, 19. januar 1960 — Beograd, 15. novembar 2023) bio je srpski i jugoslovenski glumac i pisac.

Školovao se na Cetinju i u Titogradu, gde je počeo da se bavi glumom. Završio je Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu 1982. u klasi profesora Minje Dedića. Na početku karijere bio je jedan od hvaljenijih i talentovanijih mlađih glumaca u Jugoslaviji. Bio je član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, gde je ostvario zapažene uloge u predstavama — Hrvatski Faust, Muke po Živojinu, Kolubarska bitka, Baal, Valjevska bolnica, Pozorišne iluzije i dr. Igrao je i drugim pozorištima, gde je ostvario uloge u predstavama — Original falsifikata, Mala, Kanjoš Macedonović, Sveti Sava, Čekajući Godoa, Staklena menažerija i dr.

Na filmu je debitovao ulogom u partizanskom filmu Progon, a do početka 1990-ih značajne uloge ostvario je u filmovima — Jagode u grlu, Šmeker, Dogodilo se na današnji dan, Oficir s ružom, Braća po materi, Original falsifikata, Bolje od bekstva i Kaži zašto me ostavi. Popularnost kod šire publike stekao je ulogama u TV serijama — Sivi dom, Vuk Karadžić, Zaboravljeni i Crni bombarder, kao i ulogom Miloša Obilića u TV filmu Boj na Kosovu.

Jula 1993. u Podgorici je izvršio dvostruko ubistvo u prekoračenju nužne odbrane, štiteći svog starijeg brata. Na suđenju je prvobitno osuđen na 15, odnosno 13 godina zatvora, ali mu je na ponovnom suđenju februara 1998. kazna smanjena na četiri godine, nakon čega je pušten iz zatvora. Nakon izlaska na slobodu nakratko se vratio glumi i ostvario zapaženu ulogu u filmu Nož, ali je ubrzo otišao u Sjedinjene Američke Države. Pošto je Vrhovni sud Crne Gore 2001. poništio presudu kojom je pušten iz zatvora, za njim je raspisana poternica, zbog čega je u SAD živeo ilegalno sve do 2012. kada je pomilovan odlukom predsedika Srbije.

Godine 2014. vratio se u Srbiju, gde je ponovo počeo da igra na filmu. U poslednjoj deceniji života, ostvario je značajne uloge u filmovima Smrdljiva bajka, Heroji Halijarda i Ruski konzul, kao i u TV serijama — Senke nad Balkanom, Koreni, Državni službenik, Aleksandar od Jugoslavije, Vreme zla, Kalkanski krugovi i Vreme smrti. O svojim zatvorskim danima je 2011. objavio knjigu Godina prođe, dan nikad, koja je dobila tri nastavka — Knjiga druga (2013), Sve prođe, pa i doživotna (2019) i Padre, idiote! (2022).

O njegovom životu snimljen je 2014. dokumentarni film Lauš, a po motivima njegove prve knjige snimljena je TV serija Pad u kojoj je glavni lik tumačio Milan Marić. Dobitnik je više nagrada za svoja glumačka ostvarenja, među kojima se ističu — Zlatna arena, Nagrada Car Konstantin, Nagrada Zoran Radmilović, Sterijina nagrada, Gran pri Naisa i dr.

Rođen je 19. januara 1960. na Cetinju, kao najmlađe dete Dušana (1916—1997) i Roksande Laušević (1932—2016), rođene Nikač. Imao je sestru Branku (1952) i brata Branimira (1955). Prema porodičnom predanju, Lauševići potiču sa Kosova, odakle su u 15. veku prešli u Crnu Goru. Njegov otac Dušan, rođen je u selu Tepca na Žabljaku, za vreme Prvog svetskog rata. Nakon rata, od epidemije španske groznice umrle su mu tri sestre i brat, pa je ostao jedino preživelo dete u porodici. Tokom Drugog svetskog rata bio je u partizanima, a oca Tomu su mu 1942. ubili Nemci. Po zanimanju je bio profesor istorije. U međuratnom periodu radio je kao učitelj u rodnom selu, a nakon rata je prešao na Cetinje, gde je radio kao nastavnik u osnovnoj školi i gimnaziji, a potom je bio direktor Muzeja kralja Nikole. Godine 1966. Žarko je pošao u osnovnu školu „Njegoš”, u kojoj je njegova majka radila kao sekretarica. Bio je odličan učenik, a u sedmom razredu, kao najbolji učenik Cetinja dobio je Trinaestonovembarsku nagradu. Veliki uticaj na njega ostavila je knjiga nemačkog pisca Gustava Švaba Priče iz klasične starine, koju mu je otac u detinjstvu poklonio. Ova knjiga predstavlja zbirku grčkih i rimskih priča o bogovima i ljudima, a pored istorijske spoznaje, bila mu je jedinstven nauk o dobru i zlu i ostala njegova lektira za ceo život.

Januara 1974. porodica Laušević se preselila u Titograd, gde je završio gimnaziju „Slobodan Škerović”. Tokom školovanja u gimnaziji, na predlog profesora srpskohrvatskog jezika Baća Kruščića uključio se u recitatorsku sekciju. Bio je pobednik na opštinskom i republičkom takmičenju recitatora, a potom na saveznom takmičenju u Zagrebu. Kao srednjoškolac aktivno se bavio šahom i bio član Šahovskog kluba „Titograd”. Godine 1976. postao je član amaterske družine „Dodest”[a] u kojoj je napravio prve glumačke korake, a 1978. ostvario prvu ulogu u TV filmu M. V. reditelja Mila Đukanovića. Iste godine otišao je u Beograd, gde je upisao glumu na Fakultetu dramskih umetnosti, u klasi profesora Minje Dedića. Diplomirao je 1982. sa monodramom Luča mikrokozma. Iste godine postao je stalni član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, debitovao na filmu ulogom u partizanskom filmu Progon i 11. septembra se venčao sa svojom dugogodišnjom devojkom Majom Minić.

Veliku popularnost publike stekao je 1986. ulogom u TV seriji Sivi dom i glavnom ulogom u filmu Šmeker, a naredne godine u filmu Oficir s ružom, za koju je dobio Zlatnu arenu na Festivalu u Puli i nagradu Car Konstantin na Festivalu u Nišu. Godine 1988. i 1989. igrao je značajne uloge u filmovima Braća po materi i Boj na Kosovu, gde je igrao Miloša Obilića. Krajem iste godine snimio je film Bolje od bekstva, koji je iz određenih razloga premijerno prikazan tek u julu 1993. godine. Ovaj film „proročki” je prikazao mnoge događaje, koji su mu se kasnije dogodili — ubistvo, boravak u zatvoru, odlazak u Ameriku i dr. Tokom 1991. i 1992. ostvario je značajne uloge u filmovima Original falsifikata i Crni bombarder i TV seriji Zaboravljeni.

Godine 1990. igrao je Rastka Nemanjića u predstavi Sveti Sava, scenariste Siniše Kovačevića, ali je njeno izvođenje na sceni JDP 30. maja 1990. prekinula grupa ekstremnih srpskih nacionalista. Nakon ovoga, dobijao je pretnje, zbog kojih je nakon incidenta u Klubu Bojan Stupica, u kome je pretučen glumac Irfan Mensur odlučio da nabavi pištolj, koji je nosio sa sobom za potrebe samoodbrane.

Dana 31. jula 1993. godine, Laušević i njegov pet godina stariji brat Branimir, zvani Mili, napadnuti su od grupe huligana u blizini podgoričkog lokala Epl. Tom prilikom je Žarko iz svog pištolja CZ-99 usmrtio napadače Dragora Pejovića i Radovana Vučinića, a teško ranio Andriju Kažića, dok je ovaj prilazio da se pridruži napadačima. Osuđen je na 13 godina zatvora zbog dvostrukog ubistva. Ta je presuda, nakon žalbi, potvrđena 1994. godine. Kaznu je izdržavao u Spužu i Požarevcu. Nakon ukidanja presude od strane Saveznog suda, po ponovnom pretresu februara 1998. godine, kojim je predsedavala sudija Svetlana Vujanović, izrečena mu je kazna od 4 godine zatvora zbog dvostrukog ubistva u prekoračenju nužne odbrane. Budući da je u tom trenutku već izdržao 4,5 godine, pušten je na slobodu.

Ubrzo nakon toga je napustio zemlju i nastanio se u Njujorku, u SAD.

Vrhovni sud Crne Gore je, po žalbi tužioca 30. marta 2001. godine, tu odluku o kazni preinačio i izrekao kaznu od 13 godina zatvora.

Dana 3. jula 2009. godine, saopšteno je da je Laušević uhapšen u Sjedinjenim Američkim Državama zbog boravka u SAD bez vize i da se razmatra njegova ekstradicija Srbiji po međunarodnoj poternici koja je raspisana 2002. godine na zahtev Trećeg opštinskog suda u Beogradu. Dana 14. septembra 2009. godine, sud u Njujorku doneo je odluku o ukidanju pritvora Lauševiću.

Dana 29. decembra 2011, pomilovao ga je predsednik Republike Srbije Boris Tadić. Srpski pasoš uručio mu je 1. februara 2012. ministar unutrašnjih poslova Ivica Dačić u Njujorku.

O njegovom životu napravljen je film Lauš po scenariju i u režiji Branke Bešević Gajić, čija je premijera održana u februaru 2014. godine u Sava centru.

Posle više godina posetio je Srbiju i Crnu Goru u maju 2014. godine.

Lauševiću je dijagnostikovan rak pluća, za šta javnost nije znala, s kojim je tumačio nekoliko uloga. U oktobru 2023. stanje mu se pogoršalo, te je primljen u bolnicu. Od posledica bolesti preminuo je 15. novembra 2023. u KBC Bežanijska kosa u Beogradu.

Kremiran je na Novom groblju. Ispraćaj za kremaciju održan je 20. novembra u kapeli na Novom groblju. Istog dana održana je komemoracija u Jugoslovenskom dramskom pozorištu, na kojoj su o njemu govorile njegove kolege — Voja Brajović, Irfan Mensur, Svetlana Bojković, Mima Karadžić, Dragan Bjelogrlić, Milan Marić, Petar Božović i Svetozar Cvetković, kao i rediteljka Vida Ognjenović i direktorka JDP Tamara Vučković Manojlović. Govor na ispraćaju za kremaciju održao je Nebojša Dugalić.

Svoje prve glumačke korake ostvario je u Domu omladine „Budo Tomović” u Titogradu, u amaterskoj družini „Dodest”[a] čiji je član bio od 1976. godine. Ovde je učio glumu zajedno sa Mimom Karadžićem, Stelom Ćetković, Markom Baćovićem, Mladenom Nelevićem i drugima. Godine 1978. imao je prvu ulogu u televizijskoj drami TV Titograd M. V. reditelja Mila Đukanovića. Ovaj TV film snimljen je po knjizi Janka Đonovića Iseljenička priča povratnika iz Amerike Mašana iz Godinja, a glavne uloge su igrali Petar Božović i Sonja Jauković. Iste godine upisao je glumu na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, u klasi profesora Minje Dedića i asistenta Vladimira Jevtovića. Zajedno sa njim na klasi, bili su kasnije poznati glumci — Sonja Savić, Svetislav Goncić, Branimir Brstina, Olivera Ježina, Zoran Cvijanović, Andreja Maričić, Suzana Petričević i dr. Diplomirao je maja 1982, a njegova diplomska predstava bila je monodrama Luča mikrokozma, nastala prema poemi Petra Petrovića Njegoša.

Na početku treće godine studija, 1980. na poziv Vide Ognjenović, direktorke drame Narodnog pozorišta u Beogradu, zaigrao je u njenoj predstavi Gorski vijenac. Potom ga je Stevo Žigon 1981. angažovao u predstavi Romeo i Đulijeta, gde je igrao Julijinog brata Tibalda. Bila je ovo njegova prva profesionalna pozorišna uloga. Nakon toga je zajedno sa Žigonom došao u Jugoslovensko dramsko pozorište (JDP), gde su radili predstavu Raskršća. Kao perspektivni mladi glumac, dobio je stipendiju od JDP, a nakon diplomiranja, 1982. postao je njegov stalni član, što je bila velika čast za mladog glumca, s obzirom na tadašnji značaj ove pozorišne kuće. Na sceni JDP, čiji je član bio do 1994. ostvario je uloge u brojnim predstavama, od kojih se ističu — Hrvatski Faust, Muke po Živojinu, Kolubarska bitka, Baal, Valjevska bolnica, Pozorišne iluzije, Lažni car Šćepan mali i dr. Igrao je i u drugim beogradskim pozorištima, gde se ističu predstave — Gorski vikenac, Romeo i Đulijeta i Kanjoš Macedonović u Narodnom pozorištu; Original falsifikata i Mala u Zvezdara teatru; Mačka na usijanom limenom krovu, Čekajući Godoa i Staklena menažerija u Beogradskom dramskom pozorištu i dr.

U toku svoje glumačke karijere u raznim filmovima i TV serijama igrao je mnoge istaknute ličnosti iz srpske i jugoslovenske istorije — knez Mihailo Obrenović u TV seriji Vuk Karadžić 1988, Miloš Obilić u TV filmu Boj na Kosovu 1989, princ Đorđe Karađorđević u TV seriji Senke nad Balkanom 2017, Jovan Jovanović Zmaj u filmu i TV seriji Ime naroda 2020, kralj Nikola Petrović u TV seriji Aleksandar od Jugoslavije 2021. i vojvoda Živojin Mišić u TV seriji Vreme smrti 2024. godine. U pozorištu je igrao ulogu Rastka Nemanjića u predstavi Sveti Sava. Takođe, njegovu glumačku karijeru obeležile su i uloge likova iz dela književnika Dobrice Ćosića. Najpre je u Jugoslovenskom dramskom pozorištu igrao u predstavama Kolubarska bitka (1983) i Valjevska bolnica (1989), nastalim po romanu Vreme smrti, gde je tumačio Aleksu i Miloja, sinove Tole Dačića. Potom je 2018. u TV seriji Koreni igrao lik Aćima Katića, a 2021. u TV seriji Vreme zla njegovog sina Vukašina. U TV seriji Vreme smrti, čija je radnja smeštena između prethodne dve serije igrao je Živojina Mišića. U nikad snimljenom filmu Poslednji pohod, reditelja Predraga Golubovića, o životu kralja Milutina, bila mu je namenjena uloga Stefana Dečanskog.