Godina izdanja: 1970
ISBN: 71x2
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Autor: Lesli Vajt / Leslie White
Izdavač: Kultura, Beograd
Godina: 1970
Obim: 409 str.

Sadržaj knjige je prikazan na fotografijama.

Nauka o kulturi – Studija o čoveku i civilizaciji (The Science of Culture: A Study of Man and Civilization) je kapitalno delo američkog antropologa Leslija Vajta (Leslie White) objavljeno 1949. godine.

Ova knjiga predstavlja jedan od najvažnijih teorijskih stubova moderne antropologije jer uvodi i utemeljuje pojam kulturologije – posebne, autonomne nauke koja kulturu proučava kao nezavisan i zatvoren sistem koji ima sopstvene zakonitosti razvoja.

Knjiga je strukturalno podeljena na četiri ključna tematska odeljka koji sistematski razvijaju Vajtovu teoriju civilizacije:
- Nauka i simboli – Analiza simbola kao osnovne jedinice ljudske kulture.
- Čovek i kultura – Ispitivanje odnosa između ljudske jedinke i kulturnog sistema, gde autor naglašava koncept kulturnog determinizma (kultura oblikuje ponašanje pojedinca, a ne obrnuto).
- Energija i civilizacija – Predstavljanje Vajtovog čuvenog evolucionog zakona prema kojem se stepen razvoja jedne kulture meri količinom energije koju ona uspeva da oslobodi i stavi u službu po glavi stanovnika.
- Kulturologija – Metodološko i teorijsko definisanje nove naučne discipline koja kulturu posmatra izvan čisto psiholoških ili bioloških redukcionizama.

Vajt tvrdi da se kultura ne može u potpunosti objasniti biologijom ili psihologijom. Kultura je fenomen sui generis (jedinstven po sebi) i mora se objašnjavati isključivo drugim kulturnim elementima. Pojedinac je proizvod svoje kulture. Naše misli, verovanja i ponašanja su predeterminovani kulturnom sredinom u kojoj smo rođeni. Tehnologija je nezavisna varijabla civilizacije. Društveni i ideološki sistemi direktno zavise od nivoa tehnološkog razvoja i načina na koji društvo koristi resurse (od ljudskih mišića, preko zaprege, pa sve do fosilnih goriva i nuklearne energije).

U ovoj studiji, Vajt deli kulturu na tri međusobno zavisna podsistema:
- Tehnološki podsistem
- Sociološki podsistem
- Ideološki podsistem



Lesli Alvin Vajt (Leslie Alvin White, 1900–1975) bio je jedan od najuticajnijih, ali i najkontroverznijih američkih antropologa 20. veka. Ostao je upamćen kao čovek koji je, uprkos ogromnom otporu akademske zajednice, uspeo da obnovi i modernizuje teoriju kulturnog evolucionizma (poznatu kao neoevolucionizam) i utemelji kulturologiju kao nauku.

Njegov životni i profesionalni put obeležile su oštre debate, radikalni stavovi i neustrašiva odbrana naučnog materijalizma.

Vajt je rođen u Salidi (Kolorado) u porodici građevinskog inženjera. Tokom Prvog svetskog rata služio je u američkoj mornarici, što je, prema njegovim rečima, „temeljno izmenilo njegove ciljeve i pogled na život“. Suočavanje sa ratnim užasima i globalnim razaranjem probudilo je u njemu duboku radoznalost: želeo je da shvati zašto se ljudska društva ponašaju tako kako se ponašaju. Nakon rata napušta prvobitno interesovanje za fiziku i astronomiju i okreće se društvenim naukama. Diplomirao je i magistrirao psihologiju na Univerzitetu Kolumbija, a doktorat iz antropologije i sociologije odbranio je na Univerzitetu u Čikagu 1927. godine.

Pre nego što je postao vodeći teoretičar, Vajt je bio predan etnograf. Između 1926. and 1957. godine sproveo je obimna istraživanja među Pueblo Indijancima u Novom Meksiku (posebno plemena Akoma, San Felipe, Santo Domingo i Sia). Ipak, ovaj deo njegove karijere danas prate etičke debate. Vajt je koristio vrlo lukave i prepredene metode kako bi od svojih doušnika dobio strogo čuvane, tajne informacije o ritualima i unutrašnjem životu zajednice. Time je prekršio njihove zakletve o tajnosti i naneo štetu samim zajednicama, zbog čega se njegove terenske tehnike u modernoj antropologiji smatraju spornim.

Kada je Vajt počeo da predaje na Univerzitetu u Mičigenu (gde je proveo najveći deo karijere, od 1930. do 1970.), američkom antropologijom dominirala je škola Franca Boasa. Boasijanci su oštro odbacivali bilo kakve opšte zakone o evoluciji društva, smatrajući da je svaka kultura jedinstvena i istorijski specifična (kulturni relativizam). Vajt je samostalno krenuo u „krstaški rat“ protiv ove dominacije. Vratio je u život ideje evolucionista iz 19. veka (poput Luisa Henrija Morgana) i tvrdio da se razvoj ljudske civilizacije može i mora meriti univerzalnim, naučnim merilima – pre svega napretkom tehnologije i upotrebom energije. Zbog toga je trpeo strašna profesionalna i lična poniženja. Kolege su ga proglašavale „psihološki nestabilnim“ jer se protivi zvaničnoj doktrini, a na naučnim skupovima su mu javno poručivali da bi bilo bolje da napusti grad pre zalaska sunca. Ipak, Vajt nije ustuknuo, a istorija antropologije je na kraju potvrdila važnost njegove neoevolucionističke teorije.

Vajtov naučni materijalizam bio je duboko povezan sa njegovim političkim uverenjima. Bio je fasciniran socijalizmom i posetio je Sovjetski Savez 1929. godine. Kako je u Americi vladala antikomunistička histerija i hladnoratovski progon marksista (Makartizam), Vajt je morao da vodi dvostruki život kako bi sačuvao profesorsku fotelju. Između 1931. i 1945. godine redovno je pisao radove i članke za socijalističke časopise pod tajnim pseudonimom Džon Stil (John Steel). Ironično, najveći politički udarac nije dobio od FBI-ja, već od svojih socijalističkih kolega: kada je objavio knjigu Nauka o kulturi, Socijalistička radnička partija ga je izbacila iz svojih redova jer im knjiga nije delovala „dovoljno pravoverno marksistički“.

Lesli Vajt je preminuo 1975. godine u Kaliforniji. Tokom karijere bio je i predsednik Američke antropološke asocijacije (1963-1964), što je bila kruna priznanja za njegov mukotrpan rad. Danas se smatra ocem kulturologije i vizionarom koji je antropologiju povezao sa ekologijom, tehnologijom i energetikom, utirući put modernim teorijama održivog razvoja.