Godina izdanja: 1994
ISBN: 86-81531-24-7
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Mistična rođenja : inicijacije, obredi, tajna društva : esej o nekim tipovima inicijacije / Mirča Elijade

Zajednica književnika Pančeva 1994 174 strane

BEZ NASLOVNOG LISTA, očuvanost 4

Pubertetski obredi i plemenske inicijacije u primitivnim religijama
Od pubertetskih obreda do tajnih društava
Individualne inicijacije i tajna društva
Inicijacije ratnika i inicijacije šamana
Inicijatičke teme u velikim religijama

U delu Mistična rođenja autor proučava inicijaciju kao univerzalni religijski obrazac: smrt starog identiteta → prelaz kroz iskušenje → simbolička smrt → novo rođenje → novi status.

1. Pubertetski obredi i plemenske inicijacije u primitivnim religijama

Elijade polazi od inicijacije kao obreda prelaza. Mladić ili devojka prelaze iz jednog društvenog i religijskog statusa u drugi.

Pubertetski obred nije samo proslava fizičkog sazrevanja. On označava ulazak u svet odraslih, ali često i sticanje:

društvenog identiteta,
religijskog znanja,
seksualnog statusa,
prava i obaveza,
znanja o mitovima i poreklu zajednice.

Centralni element je odvajanje od prethodnog života.

Inicijant se izdvaja iz zajednice, prolazi kroz određena iskušenja, izolaciju ili simboličku smrt, a zatim se vraća kao „nov čovek“.

Osnovna struktura

odvajanje → izolacija → iskušenje → simbolička smrt → ponovno rođenje → povratak zajednici

Za Elijadea je naročito važno da inicijacija često predstavlja prekid kontinuiteta običnog života.

2. Od pubertetskih obreda do tajnih društava

Elijade pokazuje da se inicijacijski model ne završava sa pubertetom.

On se proširuje i na tajna društva, gde pristup nije dostupan svim članovima zajednice.

Tajna društva imaju:

posebna pravila,
tajne rituale,
posebna znanja,
hijerarhiju,
simbole,
privilegovani status članova.

Čovek ne postaje član jednostavnim rođenjem. Mora biti iniciran.

Zato se znanje posmatra kao nešto što se dobija kroz obred i iskustvo, a ne samo kroz verbalno učenje.

Ključna ideja

Tajno znanje = znanje koje transformiše onoga koji ga prima.

Inicijacija tako istovremeno stvara novog pojedinca i novu društvenu grupu.

3. Individualne inicijacije i tajna društva

Ovde se pažnja pomera sa kolektivnih obreda na individualno iskustvo inicijacije.

Inicijacija pojedinca može uključivati:

povlačenje iz društva,
samoću,
post,
fizički bol,
iskušenja,
vizije,
susret sa natprirodnim,
simboličku smrt,
ponovno rođenje.

Pojedinac kroz iskustvo dobija novo religijsko znanje ili novu moć.

Za Elijadea je veoma važna ideja da inicijacija nije samo informacija.

Inicijacija menja ontološki status čoveka.

Drugim rečima, inicirani nije samo čovek koji „zna više“, nego čovek koji je postao drugačiji.

4. Inicijacije ratnika i inicijacije šamana

Inicijacija ratnika

Ratničke inicijacije često zahtevaju dokazivanje hrabrosti, izdržljivosti i sposobnosti da se suoči sa smrću.

Ratnik mora simbolički napustiti obični život i postati deo posebne zajednice ratnika.

Smrt je ovde važan motiv:

onaj ko je savladao strah od smrti postaje sposoban za novi oblik života.

Zato su ratničke inicijacije često povezane sa:

lovom,
borbom,
izdržljivošću,
fizičkim iskušenjima,
tajnim znanjem,
ratničkim bratstvom.
Inicijacija šamana

Šamanska inicijacija je još dramatičnija.

Budući šaman često prolazi kroz iskustvo simboličke smrti i rasparčavanja tela, nakon čega se njegovo telo i ličnost obnavljaju.

To je znak da je budući šaman sposoban da prelazi granicu između:

sveta ljudi ↔ sveta duhova.

Šaman kroz inicijaciju stiče sposobnost:

komunikacije sa duhovima,
lečenja,
putovanja između svetova,
predviđanja,
zaštite zajednice.

Važna razlika

Ratnik postaje sposoban da se suoči sa smrću.

Šaman simbolički prolazi kroz smrt i vraća se sa novim znanjem i moći.

5. Inicijatičke teme u velikim religijama

Ovo je možda najvažniji deo za razumevanje Elijadea.

On smatra da se inicijacijska struktura pojavljuje i u velikim religijskim tradicijama, čak kada više nije sačuvana u svom prvobitnom obliku.

Ista osnovna tema može se pojaviti kao:

smrt → silazak → iskušenje → preobražaj → ponovno rođenje

U velikim religijama ona dobija složenije teološko značenje.

Može se povezati sa:

krštenjem,
religijskim preobraćenjem,
asketskim iskustvom,
monaštvom,
mističnim iskustvom,
duhovnim učenjem,
simboličkim umiranjem starog čoveka.
Hrišćanstvo

Krštenje je posebno značajno jer simbolički označava smrt starog čoveka i rođenje novog.

Zato Elijade inicijaciju posmatra kao strukturu koja može preživeti i kada se njena prvobitna društvena forma promeni.

Centralni pojam: „novo rođenje“

Za Elijadea je novo rođenje jedna od najvažnijih religijskih struktura.

Inicijant prolazi kroz:

1. odvajanje
↓
2. simboličku smrt
↓
3. prelazak granice
↓
4. sticanje svetog/tajnog znanja
↓
5. ponovno rođenje
↓
6. novi identitet

Zato naslov „Mistična rođenja“ treba razumeti upravo u ovom smislu: inicijacija proizvodi novo postojanje čoveka.

Ključne reči

mistična rođenja
inicijacija
inicijacijski obred
obred prelaza
pubertet
pubertetski obredi
plemenske inicijacije
primitivne religije
tajna društva
tajno znanje
inicijant
inicijator
odvajanje
izolacija
iskušenje
simbolička smrt
ponovno rođenje
transformacija
novi identitet
novi status
sveto
profano
religijsko iskustvo
ratnik
ratnička inicijacija
šaman
šamanizam
šamanska inicijacija
svet duhova
smrt
vaskrsenje
transcendencija
vizija
ritual
mit
tajna
religijsko znanje
duhovna moć
obred prelaza
velika religija
krštenje
mistika
preobraćenje
asketizam
duhovni preporod
Za ispit — ukratko

Mirča Elijade inicijaciju tumači kao proces duboke transformacije čoveka. Od pubertetskih i plemenskih obreda, preko tajnih društava i individualnih inicijacija, do ratničkih i šamanskih obreda i velikih religija, ponavlja se ista struktura: odvajanje od prethodnog života, iskušenje, simbolička smrt, sticanje posebnog znanja i moći i konačno ponovno rođenje u novom statusu. Inicijacija zato nije samo društveni ritual, već simbolički prelazak iz jednog načina postojanja u drugi.

INICIJACIJA = SMRT STAROG ČOVEKA + TAJNO ZNANJE + NOVO ROĐENJE

To je jedna od ključnih Elijadeovih ideja: čovek postaje „nov“ tek nakon simboličkog prekida sa svojim prethodnim stanjem.

Istorija religije - Komparativna religija - Kulturna antropologija - Fenomenologija religije