ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1981
Jezik: Srpski
Autor: Strani

BIGZ 1981 421 strana : ilustrovano

očuvanost 5-

ZPK

Knjiga objavljena 1951. godine, predstavlja jedno od najznačajnijih dela iz antropologije, sociologije i filozofije smrti. Moren istražuje kako su različite ljudske zajednice tokom istorije shvatale smrt i kako su razvijale religijske, kulturne i društvene obrasce da bi se suočile sa njenom neizbežnošću.

Polazna teza autora jeste da je svest o smrti jedno od osnovnih obeležja ljudskog bića. Za razliku od drugih živih bića, čovek ne samo da umire već zna da će umreti, pa kroz religiju, mitove, rituale, umetnost i filozofiju pokušava da prevaziđe ili osmisli sopstvenu smrtnost.

Morin analizira nastanak verovanja u zagrobni život, ideju „dvojnika“ (duše), mitove o ponovnom rađanju i besmrtnosti, kao i razvoj pogrebnih običaja od praistorije do savremenog doba. Posebnu pažnju posvećuje tome kako se odnos prema smrti menja u velikim civilizacijama i religijama.

U završnom delu knjige razmatra savremeno društvo, koje smrt sve više potiskuje iz javnog života. Razvoj medicine produžava život i odlaže umiranje, ali ne uklanja egzistencijalni problem smrti. Moren smatra da moderna kultura smrt čini manje vidljivom, dok istovremeno povećava osećaj usamljenosti i nesigurnosti pred njom.

Strukturalni pregled

1. Uvod – čovek i svest o smrti

Autor postavlja osnovno pitanje:

zašto čovek razvija složene predstave o smrti;
kako svest o smrtnosti oblikuje kulturu;
odnos između biologije i kulture.

Ključna ideja: svest o smrti predstavlja jedno od temeljnih obeležja ljudske civilizacije.

2. Prvobitna shvatanja smrti

Moren proučava:

praistorijske sahrane;
kult predaka;
nastanak pogrebnih rituala;
verovanje u nastavak života.

Objašnjava da arheološki nalazi pokazuju kako su ljudi veoma rano razvili simbolički odnos prema smrti.

3. Mitovi o smrti

Analiziraju se dva osnovna mita:

mit o opstanku duše nakon smrti;
mit o smrti i ponovnom rođenju.

Ovi mitovi predstavljaju univerzalne pokušaje da se prevaziđe konačnost ljudskog života.

4. Istorijske civilizacije

Autor poredi predstave o smrti u:

starom Egiptu;
antičkoj Grčkoj;
Rimskom carstvu;
hrišćanstvu;
hinduizmu;
budizmu.

Pokazuje kako religije različito odgovaraju na pitanje smisla smrti i mogućnosti života posle smrti.

5. Smrt i kultura

Moren razmatra:

umetnost;
književnost;
religiju;
filozofiju;
običaje žaljenja.

Smrt se prikazuje kao kulturna činjenica, a ne samo kao biološki događaj.

6. Kriza savremenog odnosa prema smrti

Jedno od najvažnijih poglavlja.

Obrađuje:

medicinizaciju smrti;
produženje životnog veka;
potiskivanje smrti iz svakodnevnog života;
slabljenje tradicionalnih rituala.

Autor smatra da moderno društvo pokušava da smrt učini „nevidljivom“, ali time ne uklanja ljudski strah od nje.

7. Nauka i budućnost

Moren razmatra:

biološka istraživanja;
mogućnosti produženja života;
granice medicine;
odnos između života i smrti.

Zaključuje da nauka može odložiti smrt, ali ne može potpuno ukinuti njenu egzistencijalnu dimenziju.

Glavne ideje knjige

Smrt je univerzalna biološka činjenica, ali njeno značenje određuje kultura.
Čovek se razlikuje od drugih bića po svesti o sopstvenoj smrtnosti.
Religije, mitovi i rituali predstavljaju načine suočavanja sa smrću.
Istorija čovečanstva može se razumeti i kroz istoriju odnosa prema smrti.
Savremeno društvo smrt potiskuje iz javnog života, ali time ne uklanja njen psihološki i filozofski značaj.
Nauka može produžiti život, ali ne može u potpunosti rešiti pitanje smisla smrti.

Pojmovi koje treba zapamtiti

antropologija smrti
svest o smrti
smrtnost
besmrtnost
zagrobni život
duša
mit
ritual
kult predaka
pogrebni običaji
religija
kultura
biologija
egzistencija
identitet
simbolika smrti
medicina i smrt
moderna kultura

Ova knjiga smatra se jednim od temeljnih dela moderne antropologije smrti i značajno je uticala na razvoj tanatologije, antropologije religije i sociologije kulture, kao i na kasnije autore koji su proučavali odnos čoveka prema smrtnosti.