ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1981
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Istraživanja čovekovog razvoja od divljaštva i varvarstva do civilizacije

Morgan i njegovo drevno društvo - Obren Blagojević
Morganovo proučavanje drevnog društva - Nikola F. Pavković

Prosveta 1981 508 strana

odlična očuvanost

Knjiga Luisa Henrija Morgana predstavlja jedno od najuticajnijih dela rane antropologije i društvene teorije. Morgan pokušava da objasni razvoj ljudskog društva kroz univerzalne faze napretka, od najjednostavnijih oblika zajednice do razvijene civilizacije.

Osnovna teza knjige jeste da se sva ljudska društva kreću kroz iste razvojne stupnjeve, iako ne nužno istom brzinom. Te stupnjeve Morgan naziva:

Divljaštvo (Savagery)
Varvarstvo (Barbarism)
Civilizacija (Civilization)

Prelazak iz jedne faze u drugu određuje se tehnološkim i ekonomskim dostignućima, kao što su upotreba vatre, keramike, poljoprivrede, metalurgije i pisma.

Morgan je svoje zaključke zasnivao na proučavanju brojnih naroda, posebno pripadnika Iroquois Confederacy, među kojima je dugo istraživao sisteme srodstva i društvenu organizaciju.

Strukturalni pregled knjige

Uvod

Morgan iznosi ideju da se ljudska istorija može proučavati naučno i da postoje opšti zakoni društvenog razvoja.

Glavna pitanja:

Kako su nastale društvene institucije?
Kako su se razvijali porodica, svojina i država?
Da li postoji opšti obrazac ljudskog napretka?

I deo – Razvoj kroz etničke periode

Morgan deli istoriju čovečanstva na tri velika perioda.

1. Divljaštvo (Savagery)

Niži stupanj

Karakteristike:

sakupljanje plodova
život u malim grupama
odsustvo trajnih naselja

Ključno dostignuće:

početna upotreba prirodnih resursa za ishranu

Srednji stupanj

Karakteristike:

ovladavanje vatrom
ribolov

Ključno dostignuće:

upotreba vatre

Viši stupanj

Karakteristike:

razvoj luka i strele
uspešniji lov

Ključno dostignuće:

pronalazak luka i strele

2. Varvarstvo (Barbarism)

Niži stupanj

Karakteristike:

proizvodnja keramike

Ključno dostignuće:

grnčarstvo

Srednji stupanj

Karakteristike:

zemljoradnja
pripitomljavanje životinja

Ključno dostignuće:

proizvodnja hrane

Viši stupanj

Karakteristike:

obrada gvožđa
veća naselja
složenija podela rada

Ključno dostignuće:

metalurgija

3. Civilizacija

Počinje pojavom:

pisma
države
razvijenog prava
klasne strukture

Karakteristike:

gradovi
tržišna privreda
privatna svojina
političke institucije

II deo – Razvoj ideje upravljanja (Government)

Morgan razlikuje dva oblika organizacije društva.

Društvo zasnovano na srodstvu

Najstariji oblik:

rod (gens)
bratstvo
pleme

Politička vlast još nije odvojena od porodičnih veza.

Primer:

Irokezi
Teritorijalna država

Kasnije nastaje država zasnovana na:

teritoriji
zakonima
političkim institucijama

Primer:

antička Atina
Rim

III deo – Porodica

Ovo je jedan od najpoznatijih delova knjige.

Morgan smatra da je porodica prolazila kroz više istorijskih oblika:

1. Krvnosrodnička porodica

Pretpostavljeni najstariji oblik.

2. Punaluanska porodica

Ograničavanje brakova među bliskim srodnicima.

3. Sindijazmička porodica

Relativno stabilni partnerski odnosi.

4. Patrijarhalna porodica

Dominacija muškarca i očinske vlasti.

5. Monogamna porodica

Oblik koji karakteriše civilizaciju.

Napomena: savremena antropologija ne prihvata u potpunosti Morganovu rekonstrukciju ranih oblika porodice, ali smatra da je njegovo istraživanje srodstva bilo pionirsko.

IV deo – Razvoj ideje svojine

Morgan tvrdi da je istorija usko povezana sa razvojem svojinskih odnosa.

Rane zajednice

zajednička svojina
kolektivno korišćenje resursa
Kasnije faze
porast bogatstva
nasleđivanje
privatna svojina

Posledica:

društvene nejednakosti
formiranje društvenih slojeva

Glavni pojmovi

Pojam Značenje kod Morgana
Gens Rodovska zajednica zasnovana na srodstvu
Savagery Divljaštvo
Barbarism Varvarstvo
Civilization Civilizacija
Kinship Sistem srodstva
Property Svojina
Government Oblik društvene organizacije

Značaj dela

Knjiga je imala veliki uticaj na:

Karla Marsa
Fridriha Engelsa

Posebno je uticala na Engelsovo delo Poreklo porodice, privatne svojine i države: u svetlu istraživanja Luisa H. Morgana.

Morgan se smatra jednim od osnivača moderne antropologije jer je sistematski proučavao srodstvo i društvenu organizaciju različitih naroda.

Kritička ocena

Doprinosi:

pionirsko proučavanje srodstva;
komparativni pristup kulturama;
pokušaj naučnog objašnjenja društvenog razvoja.

Kritike:

evolucionistički model smatra se previše linearnim;
pojmovi „divljaštvo“ i „varvarstvo“ danas se smatraju zastarelim;
mnoge istorijske pretpostavke nisu potvrđene savremenim istraživanjima;
društva se ne razvijaju nužno istim putem.

Morganovo „Drevno društvo“ predstavlja klasično delo antropologije koje pokušava da prikaže univerzalnu istoriju ljudskog razvoja kroz evoluciju tehnologije, porodice, svojine i političke organizacije. Iako su mnoge njegove teorije danas prevaziđene, knjiga ostaje ključna za razumevanje nastanka antropologije i društvene teorije 19. veka.