Godina izdanja: 2022
ISBN: 978-86-515-2068-9
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Kulturna antropologija Praslovena

Prometej 2022 1046 strana : ilustrovano

odlična očuvanost

1. Autor i kontekst dela

Evel Gasparini (1900–1982) bio je italijanski slavista, etnolog i istoričar religije. Njegov rad je snažno usmeren na duhovne i društvene strukture slovenskog sveta, često u suprotnosti sa zapadnoevropskim, patrijarhalnim modelima tumačenja istorije.

Knjiga Slovenski matrijarhat predstavlja jedno od njegovih najuticajnijih i najkontroverznijih dela.

2. Osnovna teza knjige

Gasparini zastupa stav da su rani Sloveni posedovali snažan matrijarhalni ili matricentrični društveni model, koji se ogledao u:

centralnoj ulozi žene u porodici i zajednici

religijskom kultu Velike Majke

agrarnoj simbolici plodnosti

kolektivnom, a ne hijerarhijskom društvenom poretku

Autor naglašava da ne govori o „čistom“ matrijarhatu u političkom smislu, već o duhovno-kulturnoj dominaciji ženskog principa.

3. Metodološki pristup

Gasparini koristi komparativnu i interdisciplinarnu metodu, oslanjajući se na:

slovensku mitologiju i folklor

narodne običaje i obrede

jezičke arhaizme

etnografske i istorijske izvore

poređenja sa indoevropskim i predindoevropskim kulturama

Posebno mesto zauzima simbolička analiza.

4. Religijski aspekti slovenskog matrijarhata

4.1. Kult Majke Zemlje

Centralno božanstvo slovenskog sveta je Majka Zemlja (Mati Syra Zemlja):

izvor života i plodnosti

vrhovni moralni autoritet

pasivna, ali sveobuhvatna sila

Muška božanstva (Perun, Svarog) imaju sekundarnu, funkcionalnu ulogu.

4.2. Ženski likovi u mitologiji

boginje plodnosti i sudbine

vile, rođenice, sudice

žene kao čuvari praga, doma i života

Ovi likovi svedoče o arhaičnom matricentričnom pogledu na svet.

5. Društvena i porodična struktura

5.1. Položaj žene

Gasparini ističe:

visoku društvenu vrednost majčinstva

snažan položaj žene u domaćinstvu

moralni autoritet majke nad porodicom

Žena je nosilac:

kontinuiteta roda

tradicije i običaja

duhovnog poretka

5.2. Kolektivizam

zajednica ima prednost nad pojedincem

odsustvo rigidne hijerarhije

egalitarni odnosi unutar roda

6. Jezički i simbolički dokazi

Gasparini analizira:

terminologiju srodstva (naglašena uloga majke)

simboliku zemlje, vode, žita

ritualne pesme i bajalice

Jezik i simbolika ukazuju na stariji sloj kulture, potisnut kasnijim patrijarhalnim uticajima.

7. Prelaz ka patrijarhatu

Prema Gaspariniju:

patrijarhat je kasniji i nametnut model

povezan sa:

ratničkom aristokratijom

državom

hrišćanstvom i feudalizmom

Ovaj prelaz nije potpun:

elementi matrijarhalne tradicije opstaju u folkloru i običajima

8. Odnos prema Zapadu i Istoku

Gasparini suprotstavlja:

slovenski matricentrizam

zapadnoevropski patrijarhalni racionalizam

Slovenski svet vidi kao:

organski

kosmički

cikličan

Za razliku od linearnog i hijerarhijskog zapadnog modela.

9. Kritike i značaj dela

Kritike

idealizacija slovenskog društva

nedostatak strogo empirijskih dokaza

oslanjanje na simbolička tumačenja

Značaj

pionirski doprinos slovenskoj etnologiji

snažan uticaj na kasnije autore (npr. Alinei, Trubačov)

otvaranje pitanja dubinskih kulturnih obrazaca

10. Zaključak

Slovenski matrijarhat predstavlja pokušaj da se slovenska kultura razume iznutra, kroz njene arhaične, predržavne i predpatrijarhalne slojeve.

Gasparini ne tvrdi da su Sloveni „vladali žene“, već da je ženski princip bio temelj duhovnog i društvenog poretka, čiji se tragovi osećaju i danas.