ISBN: Ostalo
Godina izdanja: .
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Prosveta, Karijatide, 1970.
535 + 563 strane, tvrd povez, udžbenički format.

Istraživanje istorije
Tojnbijevo životno delo Istraživanje istorije je inovativni pokušaj shvatanja celine istorije ljudstva i zakonitosti u njemu, i to uporednim metodom istraživanja različitih civilizacija. Njegovi zaključci se mogu kritikovati u pojedinostima, ali je metoda veoma interesantna. Tojnbi se nadovezao na autore koji su težili da pruže celovito objašnjenje razvoja velikih civilizacija, naime na starijeg engleskog istoričara Edvarda Gibona, koji je opisao uspon i pad Rimske civilizacije, i na nemačkog filozofa Osvalda Špenglera i njegovo delo Propast zapada (1918).

Tojnbi je takođe kritikovao nacionalnu istoriju koja se u 19. veku pojavila među evropskim narodima koji se nalaze pod jakim međusobnim uticajem, tako da istorije pojedinih naroda nemaju nikakav smisao ako se posmaraju pojedinačno. Jedinica istraživanja bi morale da budu šire celine — civilizacije, a on ih je nabrojao 21. Civilizaciju osniva stvaralačka manjina, koja nalazi uspešan odgovor na neki izazov u datoj situaciji, ali je od značaja i kulturni susret sa nekom drugom civilizacijom. Sumerska i Egipatska civilizacija su umele da reaguju na negativne uticaje prirodne sredine i na situacije kao što su poplave i da ih iskoriste za sopstveni prosperitet.

Stvaralačka manjina je stvorila kulturu koja je dokazala da može da odoli izazovima i da se održi. Kad je rimska civilizacija počela da se širi zahvaljujući konceptu građanstva, u nju su počele da ulaze i grčke opštine, i to ne samo pomoću nasilja. Ako, pak, ovoj manjini ponestane daha, ona mora da primenjuje prinudu i da se zatvara i brani. Tako od stvaralačke manjine nastaje manjina koja vlada i nastaje unutrašnji i spoljašnji proletarijat, i to je početak kraja. Civilizacija iscrpljuje svoju snagu na odbranu (rimski „limes“ ili kineski zid). „Civilizacije se ruše samoubistvima, a ne ubistvima.“

U vreme propadanja neke civilizacije može da nastane univerzalna religija i univerzalna crkva koja može da prenese najlepše kulturne rezultate u narednu civilizaciju. Tako je hrišćanska crkva mogla da prenese kulturne rezultate u civilizaciju koja se na nju nadovezuje, jer je integrisala varvarske narode u jedno religiozno društvo. On u celom redu civilizacija nalazi mnogo zajedničkih elemenata i njima se njegova metoda podupire.