ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1977
Jezik: Nemački
Oblast: Slikarstvo
Autor: Strani

VEB Verlag der Kunst 1977 516 strana : ilustrovano : reprodukcije

odlična očuvanost

zpk

Knjiga Vilhelma Frangera (Hieronymus Bosch) predstavlja jednu od najpoznatijih i najuticajnijih interpretacija dela flamanskog slikara Heronimusa Boša. Franger ne posmatra Bošove slike samo kao zbir čudovišta, grehova i fantastičnih prizora, već pokušava da otkrije dublju religijsku, simboličku i ezoterijsku strukturu njegovog slikarstva.
Osnovna ideja

Franger smatra da se Bošove slike ne mogu razumeti samo kao srednjovekovne predstave pakla, greha i kazne. Iza njihove neobičnosti nalazi se određena vizija čoveka, prirode i duhovnog oslobođenja.

Posebno je važna Frangerova interpretacija slike „Vrt zemaljskih naslada“ (Vrt zemaljskih uživanja). Za njega centralni deo triptiha nije jednostavno prikaz seksualnog greha i moralnog propadanja, kako se često tumači, već može predstavljati utopijsku viziju prvobitne nevinosti, sklada čoveka i prirode i drugačijeg oblika ljudskog postojanja.

To je najvažnija stvar koju treba zapamtiti kod Frangera:

Boš nije samo slikar greha i pakla; prema Frangeru, on je i slikar jedne skrivene vizije oslobođenja i prvobitnog sklada.
„Vrt zemaljskih naslada“

Franger najveću pažnju posvećuje Bošovom čuvenom triptihu.

Triptih ima tri osnovna dela:

Levo – Raj

Prikazan je Adam i Eva, kao i Bog koji ih spaja. To predstavlja početak ljudske istorije i stanje pre potpunog razvoja greha.

Sredina – Vrt zemaljskih naslada

Centralni panel prikazuje ogroman broj ljudi, životinja, biljaka, voća, neobičnih struktura i erotskih scena.

Tradicionalno tumačenje često vidi ovaj deo kao svet greha i prolaznog zadovoljstva koji vodi ka paklu.

Franger nudi drugačiju interpretaciju: centralni deo može biti slika sveta u kojem čovek još nije potpuno podređen represivnim moralnim normama, svojevrsna vizija prvobitne nevinosti i slobode.

Desno – Pakao

Desni panel predstavlja svet nasilja, mučenja, kazne i haosa.

On pokazuje posledice poremećenog odnosa čoveka prema svetu i sopstvenim željama.

Frangerovo nekonvencionalno tumačenje

Franger je posebno poznat po tome što je Boša povezao sa religioznim i duhovnim pokretima kasnog srednjeg veka, naročito sa grupama koje su naglašavale unutrašnju religioznost i drugačiji odnos prema telu i prirodi.

U njegovoj interpretaciji Bošovo slikarstvo nije samo upozorenje:

„Čuvaj se greha jer ćeš završiti u paklu.“

Umesto toga, slike mogu sadržati i pitanje:

„Da li je moguće drugačije postojanje čoveka?“

Zato Franger u Bošovim slikama traži simboliku obnove, slobode, prirodnosti i duhovne transformacije.

Telo i seksualnost

Jedna od najprovokativnijih Frangerovih ideja odnosi se na telo i seksualnost.

On smatra da prikazi seksualnosti u Vrtu zemaljskih naslada ne moraju automatski predstavljati osudu seksualnosti.

U njegovom tumačenju telo može biti povezano sa:

prirodnošću;

životom;

plodnošću;

jedinstvom čoveka i prirode;

oslobađanjem od represivnih normi.

Zato centralni panel ne treba posmatrati samo kao katalog grehova.

Simbolika životinja, biljaka i voća

Boš koristi ogroman broj životinja, biljaka, voća i fantastičnih objekata.

Franger pokušava da ih čita simbolički, a ne samo dekorativno.

Posebno se pojavljuju:

voće;

ptice;

ribe;

školjke;

ogromne biljke;

providne kugle;

neobične životinje;

hibridna bića.

Sve to stvara svet u kojem su čovek, životinja i priroda mnogo bliže povezani nego u svakodnevnom iskustvu.

Kod Frangera priroda tako postaje važan deo Bošove vizije.

Boš i jeres

Franger je Bošovo slikarstvo povezivao sa određenim jeretičkim i mističnim strujama.

Tu je, međutim, važno napraviti razliku:

Frangerova interpretacija je veoma uticajna, ali nije opšteprihvaćena kao istorijski dokazana činjenica.

Njegova teza da je Boš bio povezan sa određenim jeretičkim pokretima posebno je predmet rasprave. Savremeni istraživači često su oprezniji prema takvom direktnom povezivanju.

Za ispit je zato najbolje reći:

Franger tumači Boša kroz prizmu religioznih, mističnih i potencijalno jeretičkih tradicija, ali njegova interpretacija predstavlja jednu od mogućih interpretacija, a ne nesporno utvrđenu činjenicu.

Frangerova važnost

Franger je važan zato što je promenio način na koji se može posmatrati Boš.

Umesto jednostavnog tumačenja:

Boš = moralizator koji prikazuje greh i kaznu

Franger nudi:

Boš = umetnik koji kroz fantastične i simboličke slike istražuje čoveka, prirodu, telo, seksualnost, religiju i mogućnost oslobođenja.

Drugim rečima, Franger pokušava da iza haosa i fantazmagorije pronađe određenu filozofiju čoveka.

Ključni pojmovi

Vilhelm Franger

Jeronimus Boš

Vrt zemaljskih naslada

triptih

raj

zemaljske naslade

pakao

simbolika

religija

mistika

jeres

duhovnost

priroda

telo

seksualnost

prvobitna nevinost

sloboda

oslobođenje

plodnost

čovek i priroda

srednji vek

hrišćanstvo

ezoterija

utopija

Najkraće :

Vilhelm Franger u svojoj knjizi o Jeronimusu Bošu pokušava da pokaže da Bošovo slikarstvo nije samo moralističko prikazivanje greha, kazne i pakla. Posebno u „Vrtu zemaljskih naslada“ Franger pronalazi viziju prvobitne nevinosti, prirodnosti, slobode i sklada čoveka sa prirodom. Telo i seksualnost ne tumači isključivo kao greh, već kao moguće simbole životnosti i oslobođenja. Bošove fantastične figure, životinje, biljke i predmete čita kao deo složenog simboličkog sistema povezanog sa religijskim i mističnim idejama. Njegova interpretacija je veoma uticajna, ali pojedine istorijske pretpostavke o Bošovoj povezanosti sa jeretičkim pokretima ostaju predmet rasprave.