Jezik: Srpski

Glavni i odgovorni urednik: Aleksandar Acković
Grafička oprema: Bole Miloradović
Izdavač: Radio Beograd
Godina: 1971
Obim: 624 str.

Sadržaj časopisa je prikazan na fotografijama.

Časopis „Treći program” (proleće 1971, broj 2), u izdanju Radio Beograda, predstavlja jedan od najznačajnijih brojeva ovog teorijskog časopisa koji je okupljao jugoslovensku intelektualnu elitu. Ovaj tom na preko 600 stranica donosi ključne rasprave iz oblasti filozofije, sociologije, lingvistike i muzikologije.

Istorija i druge nauke: Glavni tematski blok koji istražuje metodologiju istorije i njen odnos sa srodnim disciplinama. Autori ovih studija su istaknuti jugoslovenski istoričari Andrej Mitrović i Radovan Samardžić.

Filozofija i teorija društva: Priloge potpisuju vodeći mislioci tog perioda, uključujući akademika Nikolu Miloševića, Sretena Petrovića, kao i kultnog pisca i filozofa Radomira Konstantinovića.

Lingvistika i istorija: Temat posvećen razvoju jezika i njegovom istorijskom kontekstu, koji je uredio poznati lingvista Ranko Bugarski.

Muzikologija: U ovom broju objavljen je i izuzetno važan teorijski tekst „Povodom Šenbergove opere” koji analizira modernu operu i avangardne muzičke tokove.

Strani autori: Preneti su i prevedeni tekstovi uticajnih francuskih sociologa i teoretičara umetnosti kao što su Gaetan Pikon (Gaëtan Picon) i Žan Divinjo (Jean Duvignaud).



„Treći program“ je jedan od najznačajnijih i najdugovečnijih teorijskih časopisa na prostoru bivše Jugoslavije i današnje Srbije. Predstavlja jedinstven izdavački poduhvat jer funkcioniše u direktnoj sprezi sa radijskim programom.

Sam radijski Treći program Radio Beograda počeo je sa emitovanjem 10. novembra 1965. godine. Njegov cilj bio je predstavljanje najviših dometa domaće i svetske teorijske misli, kulture i umetnosti. Prvi broj štampanog časopisa pojavio se u julu 1969. godine. Časopis se uređuje i štampa na bazi emitovanih tekstova, eseja i predavanja na radio-talasima. Ono što bi slušaoci čuli u kasnim večernjim satima na radiju, kasnije bi dobilo svoju trajnu, uobličenu formu u ovoj obimnoj publikaciji.

Časopis izlazi četiri puta godišnje (tromesečno). Svaki broj predstavlja izuzetno masivnu svesku (neretko između 300 i 500 stranica), praktično u formi knjige. Zvanični izdavač je Radio-televizija Srbije (odnosno Radio Beograd).

Ministarstvo nauke Srbije prepoznaje ovaj časopis kao relevantnu naučnu publikaciju. Radovi objavljeni u njemu se boduju za sticanje naučnih zvanja istraživača i profesora. Pokriva oblasti filozofije, sociologije, političkih nauka, psihoanalize, teorije književnosti, estetike, kao i savremene ekonomske teorije. Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog veka, „Treći program“ je bio ključni prozor kroz koji su u jugoslovensku kulturu ulazili prevodi najmodernijih svetskih mislilaca (strukturalizam, poststrukturalizam, Frankfurtska škola, savremena psihoanaliza itd.).

Časopis je uspeo da opstane kroz sve društveno-političke promene i izlazi i danas.


Za prepoznatljiv, strogi i minimalistički vizuelni identitet časopisa „Treći program“ zadužen je bio istaknuti srpski slikar, grafičar i dizajner Bole Miloradović. Kao dugogodišnji likovni i tehnički urednik izdanja Radio Beograda, on je postavio osnove grafičke opreme koja je decenijama krasila ovaj teorijski časopis.

Bole Miloradović je bio jedno od ključnih imena jugoslovenskog i srpskog grafičkog dizajna u oblasti izdavaštva i periodike. Pored saradnje sa Radio Beogradom, dizajnirao je brojne knjige, kataloge i plakate za kulturne institucije, a njegov rad na „Trećem programu“ ostao je upamćen kao primer kako se kompleksna i obimna teorijska građa može vizuelno uokviriti na čist, moderan i večan način.

Za razliku od komercijalnih magazina tog vremena, „Treći program“ je imao izrazito akademski i pročišćen izgled. Korice su se oslanjale na jaku tipografiju i geometrijsku jednostavnost, bez suvišnih ilustracija ili fotografija na naslovnoj strani. Cilj je bio da sam vizuelni identitet sugeriše ozbiljnost naučnih i teorijskih tekstova koji se nalaze unutra.

Naziv časopisa i karakteristična numeracija bili su pozicionirani tako da odmah privuku pažnju na policama. Svaka sveska (ili godina) često je menjala osnovni ton boje korica (npr. prepoznatljive maslinaste, sive, plave ili drap nijanse), što je olakšavalo snalaženje i selekciju među brojnim sveskama u privatnim i univerzitetskim bibliotekama. Unutrašnjost časopisa postavljena je prema strogim grafičkim pravilima preglomažnog teksta. Margine, proredi i odabir fontova (uglavnom klasični, visoko čitljivi serifni fontovi) bili su podređeni lakom čitanju dugačkih filozofskih studija i socioloških eseja.