ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1973
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Spolja kao na fotografijama, unutra dobro očuvano.

Autor - osoba Evlija Čelebi
Naslov Putopis : odlomci o jugoslovenskim zemljama / Evlija Čelebi ; [preveo, uvod i komentar napisao Hazim Šabanović]
Jedinstveni naslov Evliyã çelebi seyãhatnãmesi. scc
Vrsta građe dokumentar.lit.
Ciljna grupa odrasli, opšte (lepa književnost)
Jezik srpski
Godina 1973
Izdavanje i proizvodnja Sarajevo : `Veselin Masleša`, 1973 (Beograd : Prosveta)
Fizički opis 705 str. : ilustr. ; 25 cm
Drugi autori - osoba Šabanović, Hazim (prevodilac) (autor dodatnog teksta)
(Pl.)
Napomene Prevod dela: Evliyã Çelebi seyãhatnãmesi
Predgovor: str. 5-6
Evlija Čelebi i njegov putopis: str. 9-55
Terminološki komentari: str. 589-667
Registri.
Predmetne odrednice Evlija Čelebi

PREDGOVOR
Prema relativno brojnim i manje-više značajnim putopisima zapadnih pisaca o našim zemljama iz XVII vijeka, od istočnih pisaca imamo samo dva djela, i to oba iz sredine toga vijeka. Prvo je veliko geografsko djelo Džihan-nima (Kosmorama) turskog polihistora Kjatib Čelebije, poznatog pod imenom Hadži Halifa ili Hadži Kalfa (umro 1657), u kome se nalazi geografski opis Bosne i Rumelije; drugo je Sejahatnama (Putopis) glasovitog turskog putopisca Evlije Čelebije. I dok nam Hadži Halifa u svom djelu pruža uglavnom samo geografske podatke, i to opet dosta oskudne, dotle nam Evlija Čelebi u svom opsežnom i mnogo cijenjenom putopisu u deset debelih svezaka pruža tako brojna, dragocjena i zanimljiva obavještenja o zemljama i narodima gotovo svih pokrajina ondašnjeg prostranog Osmanskog Carstva u Aziji, Evropi i Africi, a naročito o balkanskim zemljama, da on po svojoj važnosti i obilju podataka nadmašuje sve ostale putopise.
Putopis Evlije Čelebije je i kod nas poznat već pola vijeka. Od godine 1900. pa do naših dana prevođeni su razni odlomci toga putopisa koji se odnose na pojedine krajeve naše zemlje, ali, pored svega toga, još uvijek nisu prevedeni ni obrađeni svi oni dijelovi Sejahatname koji se odnose na naše zemlje, a i ono što je dosad urađeno ne vrijedi uvijek mnogo. Pored toga, neki od tih radova objavljeni su u listovima sasvim lokalnog značaja, tako da su i sami davno pali u zaborav, a drugi po raznim izdanjima, od kojih su mnoga teško pristupačna.
Ovaj rad predstavlja pokušaj da se na osnovu postojećeg carigradskog izdanja Sejahatname Evlije Čelebije pruži potpun, cjelovit i po mogućnosti tačan prevod svih onih dijelova toga putopisa koji se odnose na jugoslovenske zemlje i narode. Pri tome sam se držao reda kojim su ti opisi saopšteni u originalu.
Da bi se putopis Evlije Čelebije mogao shvatiti kako treba i da bi se mogli bolje i pravilnije ocjenjivati podaci koje on pruža, moraju se bezuslovno znati izvjesni podaci o prilikama i vremenu u kojemu je on živio, o njegovom životu i karakteru, o njegovim putovanjima i putopisu. Zato sam ukratko izložio i te podatke, i to u prvom redu na osnovu vlastitih višegodišnjih proučavanja Sejahatname, glavnog i jedinog izvora za poznavanje života i rada ovog putopisca, kao i na temelju pozitivnih rezultata nauke koji su mi bili pristupačni. Nastojao sam da u postavljenom okviru pronađem, odaberem, provjerim i iskoristim podatke koje pruža Sejahatnama i pristupačni rezultati nauke, i da sve to iznesem što kraće, jasnije i tačnije.
U ovom radu glavna briga mi je bila da u prevođenju budem vjeran originalu i da moj prevod bude što tačniji i bolji pa tek onda literarno dotjeran. Koliko sam u tome uspio, reći će stručna kritika. Samo moram naglasiti da Evliju, kao i starije istočne pisce, uopće nije lako prevoditi a da prijevod bude i tačan i literarno dobar. Ima slučajeva, i to ne malo, kada uopće nije jasno šta pojedina mjesta znače, a i takvih koja se mogu shvatiti na više načina. Proučavanje i prevođenje Sejahatname na osnovu postojećeg izdanja prvih šest svezaka, koji ovdje u prvom redu dolaze u obzir, otežavaju i neke posebne, često vrlo ozbiljne teškoće koje je najviše stvorila nemarnost izdavača. Tome izdanju uopšte nedostaje savjesnost koja je tako potrebna u izdavačkom poslu. Ono obiluje mnogim manama i krupnim nedostacima, tako da mi ne možemo uvijek znati koje mane i nedostatke djela moramo pripisati autoru, a koje izdavaču i drugim okolnostima. Prije svega, tu se zapaža da je tekst samovoljno ispuštan bez ikakva obzira na važnost izbačenih mjesta za povezanost teksta. Osim toga, tu su stil i jezik na najnevjerovatniji način „korigirani i popravljani“, tj. na mnogim mjestima je Evlijin nešto arhaičan način izražavanja izmijenjen i modernizovan prema ukusu izdavača. Ima također vrlo mnogo „štamparskih“ grešaka. Tu se nalaze oblici, riječi i izrazi koji ne postoje u turkologiji, a nastali su usljed nepažljivog čitanja ili nerazumijevanja pri čitanju.
Zbog svega toga, a naročito zbog samovoljnog izostavljanja dijelova teksta, prevođenje je na mnogim mjestima petog i šestog sveska bilo jako otežano, pa sam pri tom često morao pribjegavati vlastitoj interpretaciji tih mjesta.
Stručne izraze i termine u početku sam, gdje god je bilo moguće, prevodio, a kasnije sam one koji se često ponavljaju navodio bez prevoda, pogotovu ako su i inače u našem jeziku odavno stekli pravo građanstva ili su usljed čestog ponavljanja postali poznati čitaocu.
U napomenama i komentarima rukovodio sam se težnjom da, koliko sam mogao, izvršim ubikaciju geografskih i identifikaciju ličnih imena, da dam najnužnija objašnjenja o licima, događajima i geografskim imenima koja Evlija pominje, da provjerim i ocijenim njegova kazivanja kako bi se na osnovu toga moglo bar donekle suditi o vrijednosti njegovih navoda i ondje gdje nam je Evlija jedini izvor. Objašnjenja termina, registri geografskih naziva i ličnih imena dati su na kraju djela. Ostali principi kojih sam se u radu držao vidjeće se iz samoga rada.
U Sarajevu, januara 1953.
H. Šabanović


Evlija Čelebija (tur. Evliya Çelebi ili tur. Derviş Mehmed Zilli; Istanbul, 25. marta, 1611 – Kairo, 1682) jedan je od najslavnijih otomanskih putopisaca. Njegovi putopisi su od velikog značaja za istoriografiju.
Biografija
Rođen je 25. marta 1611. u Istanbulu, a umro 1682. godine u Egiptu. Proputovao je Osmansko carstvo, a svoja zapažanja objavio u svom najznačajnijem delu, Sejahatname, zbirci od 10 tomova, koja obuhvata sva njegova putovanja. U svojim putopisima pokušavao je da opiše istoriju, građevine, običaje i tradiciju, kao i značajne ličnosti iz zemalja koje je posetio. Među zemljama i krajevima koje je posetio su Anadolija, Rumelija, Sirija, Egipat, Krit, Mađarska, Poljska, Austrija, Nemačka, Holandija, Krim, Kavkaz. Između ostalog u njegovim putopisima ima interesantnih opisa balkanskih zemalja iz sedamnaestog veka. Znao je ceo kuran napamet. Školovao se na dvoru sultana Murata IV i odmalena stiče najbolje obrazovanje za to vreme. Rođen je u bogatoj porodici. Otac mu je bio zlatar koji je dekorisao džamiju sultana Ahmeta u Istanbulu, a majka abhazijska rođaka velikog vezira Meleka Ahmeda paše. Prema religiji je imao slobodan odnos, tako da je recitovao Kuran i pravio šale na račun islama. Dobio je posao religijskog stručnjaka i zabavljača plemstva, ali ga odbija jer onda ne bi imao dovoljno vremena za putovanja koja su njegova strast.
Putovanja kroz Srbiju
Čuveni turski putopisac je za Beograd napisao da je sličan zemaljskom raju. Bio je slatkorečiv i poznat po kitnjastom stilu. Po njegovim rečima Beograd je tako veličanstven grad da ga nije moguće opisati.
Opis manastira Orahovica u selu Mažići kod Priboja u kome je Evlija Čelebija boravio 1662. godine: „Ovaj starinski manastir leži na visokom bregu koji okružuje reka Lim. To je uređen manastir četvorougaonog oblika sa raznovrsnim kupolama kao kakav grad, a sav je pokriven čistim olovom. U njemu ima 500 kaluđera, okolni stanovnici su Srbi i Bugari. Kaluđeri poslužuju goste od sveg srca, ne daju im da skinu pokrivače i torbe svojim konjima i sami ih timare. Konjima daju hranu, a ljudima čiste papuče i dan i noć stoje im na usluzi. Svakom donose jelo i piće po tri puta dnevno. Manastir ima mnogo zadužbina. Ovamo dolaze svi koji su se zavetovali za „ljubav Isusove vere“, besplatnno poslužuju goste hranom i čine im druge usluge donoseći im brokatne, svilene i pozlaćene jorgane i zlatne presvalake. Manastir je ukrašen zlatnim i srebrnim kandilima, krstovima i umetnički jako lepo izraćenim skupocenim lusterima, a mirisi mošusa, svete ambre, aloinog drveta i tamjana opijaju čoveku mozak ...“
U opisu Valjeva Evlija Čelebija pominje da se varoš povećala za dva i po puta u odnosu na stanje pre sto godina. Tada je u njemu bilo 870 kuća sa oko 5200 stanovnika. Pored toga Čelebija je zabeležio da se Valjevo nalazi u dolini, da zauzima obe obale reke Kolubare koja ga deli na dva dela. Na jednoj obali je takozvana čaršija, poslovni deo grada, sa radnjama i dućanima, dok se sa druge strane reke nalazi stambeni deo. Po svemu sudeći, Valjevo se tada nalazilo upravo na onom mestu gde je danas njegovo najuže jezgro, zauzimajući kao i danas obe obale reke.
Sokobanjsko javno kupatilo prvi put spominje Evlija Čelebija i to 1663. godine. Kaže da je vrlo impozantno, u dobroj građevini, s kupolama pokrivenim olovom, sa šedrvanom u sobama za kupanje. Ima i posebno kupatilo samo za žene, sa toplom vodom u koju se ne može ući dok se prvo ne pomeša s hladnom vodom. U ovom kupatilu lečili su se i oporavljali bolesnici iz Turske i Male Azije.

MG P48 (F)