ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1998
Autor: Domaći
Oblast: Ratarstvo
Jezik: Srpski

Autor - osoba Hrustić, Milica
Vidić, Miloš
Jocković, Đorđe
Miladinović, Jegor
Mrkovački, Nastasija
Milić, Vera
Dražić, Danica
Konstantinović, Branko
Sinđić, Milenko
Milošević, Mirjana
Zlokolica, Marija
Tatić, Mladen
Jasnić, Stevan
Sekulić, Radosav
Vilkoks, Džejms R.
Barton, Džo V.
Palmer, Rid G.
Šumejker, Rendi C.
Molnar, Imre
Petrović, Novica
Bošnjak, Đuro
Dragović, Svetimir
Malinović, Nedeljko
Lazić, Veselin
Đukić, Nikola
Predin, Svetlana
Sadžakov, Siniša
Naslov Soja / [urednici] Milica Hrustić, Miloš Vidić, Đorđe Jocković ; [autori Milica Hrustić, Miloš Vidić, Đorđe Jocković, Jegor Miladinović, Nastasija Mrkovački, Vera Milić, Danica Dražić, Branko Konstantinović, Milenko Sinđić, Mirjana Milošević, Marija Zlokolica, Mladen Tatić, Stevan Jasnić, Radoslav [i. e. Radosav] Sekulić, James R. Wilcox, Joe W. Burton, Reid G. Palmer, Randy C. Shoemaker, Imre Molnar, Novica Petrović, Đuro Bošnjak, Svetimir Dragović, Nedeljko Malinović, Veselin Lazić, Nikola Đukić, Svetlana Predin, Siniša Sadžakov ; saradnici Gordana Kuzmanović, Vojin Reljin ; prevod na engleski Srđan Vraneš]
Vrsta građe knjiga
Jezik srpski
Godina 1998
Izdavanje i proizvodnja Novi Sad : Institut za ratarstvo i povrtarstvo ; Bečej : Sojaprotein, 1998 (Beograd : Astrodesign)
Fizički opis 423 str. : ilustr. ; 29 cm
Drugi autori - osoba Kuzmanović, Gordana (autor)
Reljin, Vojin (autor)
Vraneš, Srđan (prevodilac sažetka)
(Karton)
Napomene Tiraž 1500
Bibliografija uz svako poglavlje.
Summaries: str. 414-421.
Predmetne odrednice Soja -- Proizvodnja
Soja – Prerada

Predgovor
Soja je biljka sa dugom tradicijom u gajenju i korišćenju, ali svetski značaj u poljoprivrednoj proizvodnji, ishrani i industriji, dobija tek u dvadesetom veku. Zbog hemijskog sastava zrna (preko 60% proteina i ulja), soja je značajan izvor hrane stalno rastućem broju stanovnika u svetu. U našoj zemlji je kao biljna vrsta poznata odavno, međutim tek u poslednje dve decenije svrstava se u vodeće ratarske biljke. Uvođenje nove biljne vrste bilo je praćeno nizom nejasnoća vezanih ne samo za gajenje, nego i za upotrebu. U proizvodnji stočne hrane postojale su potrebe za proteinskom komponentom, ali sama proizvodnja soje nije bila dovoljna da reši ovo pitanje. Izgradnja prerađivačkih kapaciteta u velikoj meri je doprinela povećanju površina i stabilizovanju proizvodnje, jer je tako proizvođačima obezbeđen plasman, a stočarska proizvodnja je dobila kvalitetnu sirovinu.
Povećanje proizvodnje je pratio i odgovarajući naučno-istraživački rad. Prvi rezultati istraživanja saopšteni su na brojnim savetovanjima i objavljivani u naučnim i stručnim časopisima. Celovite podatke o značaju soje u svetu, kao i preporuke o mogućnostima gajenja u našoj zemlji, izneli su Đorđević i Nenadić 1980. godine u knjizi „Soja“. Na bazi sopstvenih eksperimentalnih rezultata, višegodišnjeg iskustva i pregleda svetske literature, Nenadić i saradnici 1995. godine izdali su monografiju „Soja – proizvodnja i prerada“. Širenjem u proizvodnji postaju interesantni i pojedini aspekti gajenja. Tako Aćimović 1988. godine izdaje publikaciju „Prouzrokovači bolesti soje i njihovo suzbijanje“, Čamprag, Kereši i Sekulić, 1996. objavljuju publikaciju „Integralna zaštita soje od štetočina“, dok Reljin, Jovanović i Tica, 1997. razmatraju ekonomske pokazatelje gajenja u publikaciji „Soja – ekonomika proizvodnje“.
Još od 1975. godine, kada se soja posle nekoliko neuspelih pokušaja ustalila na našim poljima, u Institutu za ratarstvo i povrtarstvo i na Poljoprivrednom fakultetu u Novom Sadu brojna ekipa naučnika radi na oplemenjivanju soje i problemima bitnim za proizvodnju. Ova knjiga predstavlja pregled rezultata do kojih se došlo u svim oblastima na kojima su vršena istraživanja. Rezultati su potkrepljeni podacima iz strane literature da bi se stekao uvid u stanje istraživanja u svetu. Knjiga se sastoji od 15 poglavlja u kojima su obrađeni istorijski pregled i značaj soje, opis biljke i njenih potreba tokom rasta i razvoja, agrotehničke mere koje utiču na poboljšanje proizvodnje, bolesti i štetočine koje je ugrožavaju, uloga semenarstva, prerada i upotreba kao završnica ukupne proizvodnje. Stoga se nadamo da će knjiga biti interesantna za široki krug čitalaca koji su uključeni u proizvodnju soje.
Posebna pažnja je posvećena genetici i oplemenjivanju soje, tako da su deo knjige napisali vodeći naučnici iz SAD, gde su ova istraživanja najviše razvijena. Poglavlja sadrže osnove kvantitativne i kvalitativne genetike, kao i metode oplemenjivanja soje. Stoga mogu biti interesantna za studente i naučne radnike iz oblasti genetike, jer daju pregled najnovijih istraživanja soje na nivou gena, koja kod nas nisu zastupljena. Osnovni cilj i završni deo rada iz ove oblasti su sorte koje će se gajiti zbog nekih određenih svojstava, gde naši rezultati ne zaostaju za svetskim.
Autori se zahvaljuju svima koji su na bilo koji način doprineli pisanju knjige, a posebno recenzentima prof. dr Ivanu Mihaljevu, prof. dr Ljubinku Starčeviću i prof. dr Rudolfu Kastoriju na korisnim savetima, koji su doprineli formi i sadržaju knjige. Autori se takođe zahvaljuju Saveznom ministarstvu za nauku, tehnologiju i razvoj, Republičkom ministarstvu za nauku i tehnologiju, Saveznom ministarstvu za poljoprivredu i D.P. „Semenarstvo“ – Novi Sad za finansijsku pomoć pri izdavanju knjige.
U Novom Sadu, juli 1997.
Autori


Sadržaj
ZNAČAJ, POREKLO I PROIZVODNJA SOJE 9
Milić Hrustić, Miloš Vidić, Đorđe Jocković
Značaj soje 9
Istorijat i širenje soje 10
Postojbina soje 10
Širenje soje u svetu 10
Proizvodnja soje u svetu 12
Proizvodnja soje u Evropi 13
Proizvodnja soje u našoj zemlji 15
Soja u Vojvodini 18
Proizvodnja 18
Razvoj istraživanja nad soji 18
Izvod 20
Literatura 21
MORFOLOGIJA I FAZE RAZVOJA 25
Milica Hrustić, Jegoj Mladenović
Morfologija 25
Korenov sistem 25
Stablo 28
List 30
Cvet 32
Plodovi 34
Zrno 35
Grupe zrenja 37
Faze razvoja 38
Vrlo opšta razvojna faza 39
Vegetativni razvoj 39
Reproduktivni razvoj 39
Izvod 40
Literatura 41
GENETIKA SOJE 45
Reid G. Palmer i Randy C. Shoemaker
Germplazma 45
Kvalitativna genetika 46
Tradicionalna mapa vezanih gena 46
Molekularne genetske mape 46
Integracija klasičnih molekularnih markera 47
Lokus kvantitativnih osobina 48
Uporedna mapiranja 48
Genomska duplikacija 49
Homeologija u genomu soje 49
Analiza mapa zasnovanih na pedigreu 51
Izvod 52
Literatura 71
KVANTITATIVNA GENETIKA U OPLEMENJIVANJU SOJE 83
Joe Burton
Podela nasledne varijanse 84
Nested modeli u samooplodnji 84
Dialelni modeli 85
Implikacija za oplemenjivanje soje 86
Heterozis 86
Heritabilnost 88
Predviđanje reakcije na selekciju 89
Empirijske ocene 90
Korelacije 91
Selekcija 92
Razvoj populacije 92
Selekcija čistih linija 93
Poboljšanje populacije 93
Selekcija na jedno svojstvo 94
Poboljšanje populacije 96
Selekcija na više svojstava 96
Selekcija pomoću markera 98
Zaključak 99
Interakcija genotip × spoljašnja sredina 100
Analiza stabilnosti 101
Zaključak 102
Izvod 103
Literatura 114
METODI OPLEMENJIVANJA SOJE 123
James R. Wilcox
Metod potomstva jednog zrna (Single seed descent) 125
Metod ranog testiranja 127
Metod povratnog ukrštanja (Back-cross) 128
Rekurentna selekcija 130
Selekcija zasnovana na markerima 132
Testiranje 132
Izvod 133
Literatura 134
OPLEMENJIVANJE SOJE U INSTITUTU ZA RATARSTVO I POVRTARSTVO 135
Milica Hrustić, Đorđe Jocković, Miloš Vidić
Cilj oplemenjivanja 135
Prinos i komponente prinosa 136
Dužina vegetacije 141
Otpornost prema bolestima 141
Izbor roditeljskih parova i hibridizacija 143
Uzgoj hibridne populacije i generacijama razdvajanja 144
Identifikacija i priznavanje 145
Stvorene sorte u proizvodnji 145
Izvod 149
Literatura 150
ODNOS SOJE PREMA SPOLJNIM ČINIOCIMA 154
Imre Molnar
Zahtevi soje prema toploti 154
Odnos soje prema niskim i visokim temperaturama 156
Odnos soje prema svetlosti 157
Uticaj spektralnog sastava svetlosti 157
Uticaj intenziteta svetlosti 157
Uticaj dužine dana 157
Odnos soje prema vlazi 160
Odnos soje prema suši 162
Odnos soje prema zemljištu 163
Izvod 164
Literatura 165
MINERALNA ISHRANA SOJE 167
Novica Petrović, Nastasija Mrkovački i Vera Milić
Uloga neophodnih mineralnih elemenata u ishrani soje 167
Azot – fiziološka uloga i značaj 167
Fosfor – fiziološka uloga i značaj 169
Sumpor – fiziološka uloga i značaj 170
Kalijum – fiziološka uloga i značaj 171
Kalcijum – fiziološka uloga i značaj 172
Magnezijum – fiziološka uloga i značaj 172
Gvožđe – fiziološka uloga i značaj 173
Mangan – fiziološka uloga i značaj 175
Cink – fiziološka uloga i značaj 176
Bor – fiziološka uloga i značaj 177
Bakar – fiziološka uloga i značaj 178
Molibden – fiziološka uloga i značaj 179
Kobalt – fiziološka uloga i značaj 181
Azotofiksacija soje 182
Nodulacija 182
Nitrogenaza 184
Hidrogenaza 184
Asimilacija NH4+ i metabolizam azota u simbiozi 185
Energetski bilans azotofiksacije 186
Faktori koji ograničavaju simbiozu 186
Interakcija soje i sojeva B. japonicum 188
Inokulacija i nitroginizacija 190
Izvod 192
Literatura 193
AGROTEHNIKA SOJE 199
Milica Hrustić, Miloš Vidić, Danica Dražić, Branko Konstantinović
Izbor sorte 200
Mesto soje u plodoredu 201
Đubrenje 203
Obrada zemljišta 205
Setva 208
Inokulacija semena i primena nitragina 213
Nega useva tokom vegetacije 214
Korovi u usevu i njihovo suzbijanje 215
Regeneracija 220
Žetva 221
Izvod 222
Literatura 223
NAVODNJAVANJE SOJE 227
Đuro Boškić, Svetimir Dragović
Navodnjavanje soje u redovnoj setvi 227
Potrebe soje za vodom 228
Potrebe soje za vodom u Vojvodini 230
Zalivni režim 232
Efekat navodnjavanja na prinos i kvalitet soje 237
Način navodnjavanja i realizacija racionalnog zalivnog režima 238
Proizvodnja soje u drugoj i postrnoj setvi 241
Uslovi za drugu i postrnu proizvodnju soje 241
Proizvodnja soje u drugoj i postrnoj setvi za zrno 245
Postrna proizvodnja soje za zelenu masu 248
Izvod 250
Literatura 251
SEMENARSTVO SOJE 253
Mirjana Milošević, Marija Zlokolica i Mladen Tatić
Organizacija proizvodnje i prometa semena soje u Jugoslaviji 254
Stručni nadzor nad proizvodnjom semena soje 255
Kategorija semena soje 256
Specifičnosti agrotehničkih mera u proizvodnji semena soje 257
Ekologija semena 259
Fiziološki model održavanja i gubitka kvaliteta semena 260
Doradа i skladištenje semena soje 264
Ispitivanje kvalitetnih osobina semena soje 266
Uloga biohemijskih markera u identifikaciji i semenarstvu soje 269
Identifikacija semena soje 270
Genetski markeri kao pokazatelji kvaliteta semena soje 272
Izvod 273
Literatura 274
BOLESTI SOJE 277
Miloš Vidić i Stevan Jasnić
Mrka pegavost 278
Plamenjača 280
Koncentrična (mrko-zonirana) pegavost 283
Siva zonirana pegavost 284
Siva pegavost 285
Purpurna pegavost 286
Pepelnica 288
Rđa 288
Antraknoza 291
Crna pegavost (rak) stabla 295
Palež mahuna i stabla 300
Bela trulež 303
Ugljenasta trulež (nekroza) korena i stabla 306
Mrežaste truleži stabla 309
Trulež korena i stabla 311
Trulež (propadanje) semena soje 313
Rizoktonijska trulež korena i stabla, poleganje klijanaca, nekroza korena i stabla i uvenuće i sušenje biljaka 315
Fuzariozno uvenuće i trulež korena i stabla 317
Palež klica i poleganje klijanaca 319
Bakteriozna pegavost (bakterioza plamenjača) 322
Bakteriozna ospavost (mrka pegavost) 325
Divlja vatra 326
Mozaik soje 327
Sušenje pupoljaka 328
Izvod 330
Literatura 331
ŠTETOČINE SOJE 339
Radoslav Sekulić
Štetočine podzemnih organa biljaka 340
Škodolje 340
Gundelji 343
Dvokrilci 344
Nematode 345
Štetočine nadzemnih organa biljaka 347
Siv kukuruzni pipa 347
Male lisne pipe 348
Lisne vaši 348
Tripsi 350
Stenice 352
Sovice 354
Stričkov šarenjak 357
Sojin ili bagremov plamenac 359
Hrušt 366
Poljska voluharica 368
Divlji zečevi 369
Izvod 370
Literatura 371
MEHANIZACIJA U PROIZVODNJI SOJE 375
Nedeljko Malinović, Veselin Lazić, Nikola Dukić, Milenko Simić
Mehanizacija za obradu zemljišta 376
Osnovna obrada 377
Predsetvena priprema 379
Mehanizacija za setvu soje 380
Mehaničke sejalice za setvu okopavina i žitne sejalice 380
Mehaničko pneumatske sejalice za setvu okopavina 381
Mehanizacija za zaštitu soje 382
Zaštita od korova 382
Zaštita od štetočina 384
Međuredna kultivacija soje 385
Mehanizacija za žetvu soje 386
Tehnička rešenja hedera za kombajniranje soje 388
Visajni uređaj 391
Uređaji i oprema za sušenje, skladištenje i doradu semena soje 392
Izvod 395
Literatura 396
TEHNOLOŠKI POSTUPAK PRERADE SOJE U „SOJAPROTEINU“ – BEČEJ 399
dipl. ing. Svetlana Sredić
dipl. ing. Siniša Sadžakov
Tehnološki postupak prerade soje 401
Prijem, čišćenje, sušenje i skladištenje soje 402
Priprema soje za ekstrakciju 404
Proizvodnja punomasnih materijala 404
Ekstrakcija ulja 405
Fazni dezodorizacija 405
Desolventizacija, tostiranje, sušenje i hlađenje 406
Destilacija, kondenzacija 406
Degumiranje 408
Proizvodnja sojine sačme za stočnu ishranu 408
Proizvodnja raznih tipova sojinog brašna i griza 409
Ekstrudiranje 411
Teksturirani sojini proteini 411
Proizvodi od soje korišćene u domaćinstvu 411
Ekstrudirani proizvodi za stočnu ishranu 411
Punomasni ekstrudirani sojin griz 412
Amioprotex 412
Ekstrudirani proizvodi za ishranu riba 412
Ekstrudirana hrana za kućne ljubimce (pet-food) 413
Summary 414

MG P28 (N)