Tip: Plakat
Tema: Sport

I SRPSKI SOKOLSKI SLET – II ČEŠKO SOKOLSKO VEČE
Beograd, 1908. – veliki originalni sokolski plakat (dimenzije 100x65 cm)

Izuzetno redak i vizuelno veoma upečatljiv originalni beogradski sokolski plakat iz 1908. godine, izdat povodom proslave 25-godišnjice Beogradskog gimnastičkog društva „Soko“, najstarijeg sokolskog društva u Srbiji.

Plakat istovremeno najavljuje dva događaja iz istorije srpskog sokolskog pokreta – predstojeći I Srpski sokolski slet, kao i II Češko sokolsko veče, održano početkom iste godine u Beogradu.

Dominantnim slovima u gornjem delu stoji najava:

„U slavu svoje 25-godišnjice i dočeka 4000 slovenskih sokolova za I Srpski sokolski slet“

Slet je najavljen za Vidovdan, odnosno 15, 16. i 17. jun 1908. godine, a na plakatu je posebno navedeno da se održava:

„pod najvišom zaštitom Njegovog Kraljevskog Visočanstva Prestolonaslednika Đorđa“.

Kao organizatori navedeni su Savez srpskih sokolova u Kraljevini Srbiji i Beogradsko gimnastičko društvo „Soko“, uz naglašenu odrednicu:

„NAJSTARIJE U SRPSTVU“.

Centralnim delom plakata dominira monumentalno ispisana reč SOKO, koja ovom primerku daje izrazito dekorativan i reprezentativan karakter. Sa obe strane nalaze se sokolske ilustracije – figura sokola sa zastavom i gimnastička figura uz poklič „Živeli Sokoli!“

II Češko sokolsko veče – kod Kolarca

Donja polovina plakata posvećena je najavi II Češkog sokolskog večera, koje je Beogradsko gimnastičko društvo „Soko“ priredilo:

u četvrtak, 7. februara 1908. godine, u 8½ časova, u sali kod Kolarca.

Posebno je značajan podatak o učesnicima manifestacije. Na plakatu je navedeno da se veče održava uz učešće:

Beogradskog pevačkog društva, Odbora beogradskih gospođica Čehinja i Srpkinja, Devojačkog sokola iz Novog Sada i Niškog sokola.

Najavljeno je da će potpuni program biti objavljen posebno, dok su na samom plakatu navedene cene ulaznica:

I mesto – 2 dinara
II mesto – 1,50 dinara
III mesto / stajanje – 1 dinar.

Ulaznice su se mogle nabaviti u sokolskim vežbaonicama, knjižarnicama i kod pojedinih poverenika.

Srpski sokolski dom

Plakat ima i izrazitu propagandnu i društvenu funkciju. Dobrovoljni prilozi prikupljani tokom manifestacije bili su namenjeni podizanju Srpskog sokolskog doma.

Posebno je navedeno da će:

„Imena prilagača više od 1000 dinara biti urezana na kamen-spomenici Srpskog sokolskog doma.“

U završnom delu nalazi se karakterističan poziv tadašnjoj omladini:

„Svaki omladinac treba da je član Sokola, tako će najbolje koristiti sebi, svojoj porodici i domovini.“

Sledi poziv imućnijim Srbima da pomažu sokolska sedišta u Beogradu, Kragujevcu, Nišu, Zaječaru i Šapcu, kao i upečatljiva parola:

„Ko voli Srpstvo i Slovenstvo – voliće i Sokole.“

Na samom dnu nalaze se poruke „Podignimo Sokole“ i „Pomažimo Sokole“.

Štamparija

U donjem levom delu sačuvan je veoma važan štamparski podatak:

„Štampa Savića i Komp. Beograd.“

Time je plakat jasno identifikovan kao proizvod beogradske štampe iz vremena Kraljevine Srbije.

Istorijski i kolekcionarski značaj

Plakat predstavlja autentičan dokument iz perioda snažnog razvoja sokolskog pokreta u Kraljevini Srbiji početkom XX veka.

Njegov značaj prevazilazi istoriju sporta i gimnastike. Sokolska društva predstavljala su važan deo tadašnjeg društvenog života, fizičkog i patriotskog vaspitanja omladine, kao i ideje kulturnog povezivanja slovenskih naroda.

Posebno je interesantna veza sa češkim sokolstvom, budući da je upravo češki, odnosno praški sokolski pokret imao veliki uticaj na širenje sokolske ideje među drugim slovenskim narodima.

Dodatnu istorijsku težinu daje činjenica da plakat potiče iz 1908. godine, jedne od politički najznačajnijih godina za Srbiju i čitav južnoslovenski prostor pred balkanske ratove i Prvi svetski rat.

Osnovni podaci
Predmet: originalni sokolski plakat
Godina: 1908.
Mesto: Beograd
Društvo: Beogradsko gimnastičko društvo „Soko“
Povod: 25-godišnjica društva
Najava: I Srpski sokolski slet
Datum sleta: 15, 16. i 17. jun 1908.
Najavljeno učešće: 4.000 slovenskih sokolova
Manifestacija: II Češko sokolsko veče
Datum: 7. februar 1908.
Mesto održavanja: sala kod Kolarca, Beograd
Pokrovitelj sleta naveden na plakatu: prestolonaslednik Đorđe
Štamparija: Savića i Komp., Beograd
Pismo: pretežno ćirilica
Štampa: crna štampa na papiru
Stanje

Primerak je star više od 115 godina i sačuvan je u stanju primerenom ovakvoj vrsti efemerne građe velikog formata.

Prisustni su tragovi starosti i dugotrajnog čuvanja: izraženi horizontalni i vertikalni pregibi i nabori, lokalna zaprljanja i promene tona papira, sitnija oštećenja, zacepljenja i gubici uz ivice i uglove, kao i drugi tragovi upotrebe. Uprkos tome, osnovna kompozicija plakata je očuvana, štampa je izrazita, najveći deo teksta potpuno je čitljiv, a ključni ilustrativni i tipografski elementi dobro su sačuvani.

Stanje detaljno prikazano na fotografijama, koje su sastavni deo opisa.

Kolekcionarska napomena

Posebnu vrednost ovog primerka čini spoj nekoliko kolekcionarski značajnih tema: stari srpski plakat, Beograd početkom XX veka, Kraljevina Srbija, sokolski pokret, istorija sporta i fizičke kulture, srpsko-češke kulturne veze, Kolarac i I Srpski sokolski slet.

Plakati su po svojoj prirodi bili potrošna, efemerna građa, namenjena javnom oglašavanju i kratkotrajnom izlaganju. Upravo zbog velikog formata i načina upotrebe znatno manji broj primeraka mogao je da preživi više od jednog veka u odnosu na knjige, časopise i drugu štampanu građu.

Izuzetno dekorativan, istorijski sadržajan i kolekcionarski vrlo interesantan originalni dokument srpskog sokolstva i Beograda iz 1908. godine.