pregleda

Miroslav Krleza - Hrvatski Bog Mars


Cena:
600 din
Stanje: Polovan bez oštećenja
Garancija: Ne
Isporuka: Pošta
Post Express
Lično preuzimanje
Plaćanje: Tekući račun (pre slanja)
Lično
Grad: Novi Beograd,
Beograd-Novi Beograd
Prodavac

Barry_Lyndon (517)

100% pozitivnih ocena

Pozitivne: 1077

Moj Dućan Moj Dućan

  Pošalji poruku

Svi predmeti člana


Kupindo zaštita

ISBN: Ostalo
Godina izdanja: Ostalo
Jezik: Hrvatski
Autor: Strani

Knjiga je odlicno ocuvana..

Izdavač: Oslobođenje, Sarajevo 1988-1989

Miroslav Krleža, najznačajniji hrvatski pisac XX veka rođen je 7. jula 1893.godine u Zagrebu, u građanskoj porodici nižeg socijalnog statusa. Ostavio je najobimniji književni opus iza sebe: pedeset zbirki pesama, pripovedke, drame, romane, eseje, politčke publicistike, polemika, putopisnih dnevnika, memoara, enciklopedijskih članaka, jednom rečju sve oblike književnog izražavanja u toku 88 – godišnjeg života.
Svoje detinjstvo je opisao u proznoj knjizi Detinjstvo u Agramu (1902 do 1903). U Zagrebu je završio četiri razreda klasične gimnazije 1908.godine, a potom školovanje nastavio u Pečuhu gde je pohađao kadetsku školu do 1911.godine. Zahvaljujući stipendiji nastavio je obrazovanje na vojnoj akademiji Ludoviceum u Budimpešti do 1913.godine. Nije završio vojnu akademiju, isključen je zbog nediscipline. Tih godina, pre nego što je izbačen otkrio je i oduševio se političkim idejama Frana Supila, filozofijom Fridriha Ničea, umetničkim vizijama Ivana Meštrovića i poezijom Vojislava Ilića.To oduševljenje biće podsticaj za mladog Miroslava Krležu da 1912.godine pobegne u Srbiju sa namerom da kao vojnik bude primljen u srpsku vojsku. Srpske vojne vlasti nisu razumele mladog Krležu koji je očekivao nacionalni prevrat, ostvarenje jugoslovenskog ujedinjenja, već su u njemu videli špijuna. Po nekim izvorima, sam se vratio u Austro – Ugarsku, po drugim, srpske vlasti su ga nakon deportacije u Beograd predale austrijskim vlastima koje su u njemu videle srpskog špijuna, izbacili sa Ludovic vojne akademije, lišili vojnog čina i statusa. Sećajući se te epizode iz svoje mladosti u knjizu Moj obračun s njima (1932) M. Krleža piše:
„Žandrami, apsane, zatvori, hotelska internacija, zapisnička ispitivanja, bjegunac pod sumnjom špijunaže na ratnom području, u djelokrugu glavne komande, bez dokumenata, koji su se navodno izgubili, bez identiteta, potpuno u tmini ja sam tada prilično duboko pogledao smrti u oči.“
To iskustvo značilo je pre svega za Miroslava Krležu saznanje da je svaki politički idealizam podložan manipulaciji, pa će odrediti način njegovo ponašanje i delovanja, jednako u hrvatskoj, koliko kasnije i u jugoslovenskoj književnosti.
Na pomolu je i Prvi svetski rat. Te ratne, 1914.godine u „Književnim novostima “Miroslav Krleža objavljuje drame: Legenda i Maskarata,i pseudoautobiografsku prozu Fragmenti a u „Savremeniku“ dramski dijalog Zaratustra i mladić, da bi potom otputovao u Veneciju. Sledeće godine u „Obzoru“ Miroslav Krleža objavljuje članak Barun Konrad, da bi potom bio poslan u školu za vojnike i u leto 1916. na ratište u Galiciju. U „Savremeniku“ objavljuje pesmu Podnevna sinfonija. Izvesno vreme provodi u pomoćnim kasarnama u Požegi, da bi zbog slabog zdravlja uskoro bio oslobođen vojne službe. Pošto je znao tri jezika, počinje da radi u prevodilačkoj službi zagrebačkog zapovedništva, a potom u Uredu za pomoć ratnoj siročadi. Istovremeno objavljuje tekstove o stanju na bojištima, anonimno u „Slobodi“, u periodu od 1917-1918 godine, potom u „Pravdi“, „Hrvatskoj riječi“, „Narodnoj zaštiti“, „Hrvatskoj njivi“... Te, 1917. godine piše i sedam drama, uzalud ih nudi zagrebačkom HNK- u, ali uspeva , odbijaju ga , no uspeva da objavi u vlastitom izdanju, zahvaljujući novčanoj pomoći prijatelja prvu knjigu, lirsku poemu Pan. Postiže izvanredan uspeh.Kritika ga hvali kao nekoga ko je skrenuo pažnju na do tada nepoznate mogućnosti hrvatskog jezika, u izdanju DHK objavljene su Tri sinfonije koje sa Panom čine posebnu celinu po svojoj samosvonoj poetici i metričkoj inventivnosti. Po svršetku Prvog svetskog rata sarađuje u projugoslovenskom “Književnom jugu“, druži se sa Milošem Crnjanskim, Ivom Andrićem, dobija ponudu da se preseli u Beograd. Odbija je.U decembru 1918.godine, na prijemu u čast srpski vojnika poginulih u ratu, u zdravici , izaziva skandal jer protestvujući protiv političkog oportunizma, izražava žaljenje za svima koji su poginuli u ratu. Opisao je taj događaj u članku „Crno – žuti skandal“, ali i u memoarskoj prozi Pijana novembarska noć 1918, u „Republici « 1952.godine. Pjesme I i Pjesme II objaviće u sopstvenom izdanju, dok će u izdanju „Ćelapa“ biti objavljene njegove ekspresionističke drame: Hrvatska rapsordija, Kraljevo, Cristoval Colon (u kasnijim izdanjima Kristofer Kolumbo) pod nazivom Hrvatska rapsordija (1918). Pod uticajem Oktobarske revolucije, revolucionarnih borbi u Mađarskoj i Nemačkoj Miroslav Krleža pokreće sa A. Cesarcem prvi književni list hrvatske i jugoslovenske levice „Plamen“. Ubrzo, časopis je zabranjen zbog Krležinog teksta “Eppur si mouve“. Krleža je nakon zabrane uhapšen zbog komunističke propagande. Već u prvom broju časopisa Krleža je ukazivao na „mitologizaciju povjesnih predpostavki ustrojstva Kraljevstva SHS, a objavljun je i njegov tekst “Hrvatska književna laž“ u kome oštro napada romantičarski patos i estetiku moderne „kao izraz reakcionarne ideologije“. Iako radikalan u uređivačkoj politici, u „Plamenu“ su objavljivani i tekstovi saradnika koji su imali drugačije estetske poglede od onih koji su zastupali osnivači i urednici časopisa. Kada Cesarac bude osuđen i zatvoren nakon petomesečnog boravka u Moskvi 1923.godine, Krleža će se tekstom „Slučaj Augusta Cesarca“ u „Novoj Evropi“ pridružiti zahtevu za njegovo puštanje na slobodu, a istovremeno optužiti tadašnji režim za stanje u državi, Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. U vreme Aleksandrove diktature zahvaljujući prjateljstvu i kumstvu sa Dragišom Vasićem, uspeo je da od sigurne smrti spase uhapšenog i osuđenog prijatelja iz detinjstva, Đuru Cvijića. Cvijić je bio hrvatski komunista, vođa „leve frakcije“ KPJ. Ubijen je 1938.godine u staljinističkim čistkama, zajedno sa svojim bratom i drugim jugoslovenskim komunistima.
Krležin dom, nakon prvih književnih uspeha izajedničkog života sa glumicom Belom Krleža (devojačko Leposava Kangrga, upoznala Krležu 1910. godine. Primljena u HNK 1929.godine, igrala u njegovim dramama U agoniji, Ledi, Areteju...) postao je mesto okupljanja kulturne i političke elite, a ostao je važna odrednica društvenog života to i kada su se 1952. preselili na adresu Gvozd 23. Posle njihove smrti stan na adresi Gvozd 23 pretvoren je u spomen - kuću otvorenu za posetioce.
Miroslav Krleža je početkom dvadesetih godina XX veka vrlo angažovan: drži agitacione govore, a jedan od od njih u aprilu u kraljevičkom brodogradilištu.Te 1920. godine odlazi iz Zagreba sa suprugom Belom u Dugu Rijeku gde će provesti godinu dana pišući ekspresionističko – realistička dela sa ratnom tematikom: Hrvatski bog Mars (1922) (Tri domobrana, Domobran Jambek, Baraka Pet Be, Smrt Franje Kadavera) dramu Galicija (1922) koja će kasnije biti prerađena biti prihvaćena u HNK pod naslovom U logoru. Režija je poverena Branku Gaveli, ali zbog proglašenja Obznane, predstava je zabranjena sat vremena pre premijere, 30.12.1920.g. Biće izvedena tek u novembru 1922.godine.
Nemiran i kritičan, vrlo aktivan u odnosu na stvarnost i vreme u kome živi i stvara Miroslav Krleža će u svojim tekstovima, predavanjima često izazivati burne reakcije. Tako će 1930.godine posle jednog istupa u kome je prokazao nekompetentnost kritike, čak i one koja mu je bila naklonjena izazvati tumačenja i optužbe sa svih strana, jedni su mu prigovarali da je odustao od socijalističkih ideala, drugi da huli na svetinje građanskog društva. Nakon izvođenja Lede u HNK u aprilu iste 1930.godine, doživeo je bespoštedne pogrde i osporavanja. Inače taj tekst je objavljen prvo u “Književniku” 1929, pa u “Srpskom književnom glasniku” 1930. “Savremeniku” 1931, a celovit u knjizi Glembajevi (1932). To je bila i poslednja premijera njegovog teksta u Zagrebu, sve do 1945, godine. U Beogradu će mu Geca Kon sledeće godine objavitu Knjigu pjesama (1931) .
Miroslav Krleža je kao i njegovo delo vezan je za Zagreb, odbijao je pozive da se preseli u Beograd, iako je njegov uticaj i delovanje, naročito kada je sa M. Bogdanovićem pokrenuo časopis „Danas“ bili značajni i važni, a postati još zanimljiviji nakon okončanja Drugog svetskog rata. Putovao je nekoliko meseci po Rusiji 1925.godine, i to putovanje je opisao u Izletu u Rusiju (1925). Moj obračun sa njima Krleža će objaviti posle povratka iz Pariza u sopstvenom izdanju i to će biti vrhunac njegovog sukoba ne samo sa knjževnom kritikom, već i delom građanske inteligencije.
Tokom 1932/33 godine Krleža je bio u Minhenu, Češkoj, pa u Varšavi, Parizu i pored Mog obračuna s njima, knjige koju je sam objavio, kao najčitanijem hrvatskom piscu zagrebačka “Minerva” počinje da mu objavljuje sabrana dela. Od najavljenih 18 knjiga izlazi samo devet, među njima je su zbirka priča Hrvatski bog Mars (sa pridodatim pričama Bitka kod Bistrice Lesne, Magyar kiralyi honved novella), zatim rane drame Legende (Legenda, Michelangelo Buonarroti, Kristofor Kolumbo, Maskarata, Kraljevo, Adam i Eva), zbirka Knjiga lirike, Ratni eseji (o J. Križaniću, S. S. Kranjčeviću, R. M. Rilkeu, Tomasu Manu, P. Dobroviću, i dr.) , roman Povratak Filipa Latinovića.
U predgovoru Podravskim motivima K. Hegedušića Miroslav Krleža iznosi svoje shvatanje i koncepciju nedogmatskog angažovanja u umetnosti i već tada mu se spočitava naklonost prema desnici, nihilizam, aristokratska ravnodušnost prema konkretnim zbivanjima. Kada 1933.godine zajedno sa Hegedušićem pokrene časopis « Savremena stvarnost » napisaće nekoliko tekstova u kojima će oštro napasti desnicu i u kojima analizira pretnju fašizma, kao i analizu sopstvenog stvaralaštva (Hrvatska smotra, Moja ratna lirika i td). Časopis će biti zabranjen nakon pet brojeva.
Od jeseni 1933 do leta 1934. u Beogradu Miroslav Krleža u časopisu „Danas“ nastavlja da objavljuje niz tekstova u kojima se suprotstavlja i levom i desnom dogmatizmu (Stavinsky, Amsterdamske varijacije, Bečke varijacije, Najnovija anatema moje malenkosti) kao i ekonomskom izrabljivanju, šovinizmu, a suočava se kritički i sa dešavanjima izvan granica Kraljevine Jugoslavije, pre svih.
Kako je zapisao Rodoljub Čolaković, Krleža je još 1936.godine postavio pitanje montiranih Staljinovih procesa, verujući da Lenjin ne bi tako „postupao sa onima koji se sa njim ne slažu“ i, ne verujući da ima « zrna istine u onome što je Višinski lajao na procesu“, okrivljujući Staljina da „skida glave za izmišljene krivice“.
Miroslav Krleža često reaguje polemičkim tekstovima, nastaviće da se sukobljava sa zastupnicima dogmatske koncepcije u kulturi, naročito u književnosti. Kao saradnik “Pečata” u kome je učestvovao u izvrgavanju podsmehu zastupnika socijalne književnosti, u tekstu Dijalektički antibarbarus beskompromisno se razračunava s tim dogmatskim duhom. Zastupnici partijske dogme te tekstove, pre svega Krležin, proglašavaju za “revizionizam, trockizam”, i uprkos malobrojnim upozorenjima da napade ne motiviše ideologija, već “zavist i privatni obračuni” uz naglasak da se zaboravlja revolucionarno značenje književnog dela Miroslava Krleže, ili kako je to tumačio I. Ladika naglašavajući da je Miroslav Krleža “jedini pravi profesionalni književnik i to u sredini gde još književnost nije shvaćena na pravi način.”
Za vreme NDH, u junu 1941.godine uhapšen je zajedno sa svojim izdavačem S. Kopčokom. Ostaće živ intervencijom Ante Pavelića, sklanja se u sanatorijum svog prijatelja A. Vranešića odbijajući ponudu ustaškog režima da sarađuje. Tu odluku potvrđuje i 1943.godine kada ga je Pavelić pozvao u audijenciju. U razdoblju od 1941 – 1945 ne objavljuje, u kućnoj je izolaciji, prećutno, zabranjen. Veliki pisac našao se u slepoj ulici, bez mogućnosti da veruje u civilizaciju, društvo socijalne pravde. Postajale su samo dve opcije; ona liberalno- imperijalistička, nacistička, i druga, oličena u Staljinovoj fašističko-totalističkoj diktaturi. U dnevničkim beleškama, prvoj, koje je posle nekoliko godina prestanka počeo da piše ponovo 15.VI 1942.godine, Krleža konstatuje da je vreme “ opasno, nasilno, silovito i nepravedno ” komentarišući vest o smrti Petra Dobrovića, slikara i autora nekoliko njegovih portreta koji je tih dana umro u jednom beogradskom liftu.
Uz pomoć nekolicine prijatelja, usamljen i odbačen od nekadašnjih ideoloških istomišljenika, članova KPJ, rediguje memoarsku prozu Davni dani nastalu u period od 1914 – 21, vodi dnevnik, piše autopoetički ogled Detinstvo u Agrumu 1902 – 03, dramu U agoniji, dvočinku iz 1928.godine proširuje na tri čina, potom niz analiza na aktuelne događaje, kao i esejističke studije: O Erazmu Roterdamskom, O Klaudiju Galenu i td.
Zaneseni levičar Jugosloven i Hrvat, boljševik, pa disident, iznad svega dramski autor, romanopisac, pesnik, esejista, tri puta nominovan za Nobelovu nagradu, isticao se pre svega svojim antiratnim stavovima, žigosanjem ratnog besmisla, malograđanskog mentaliteta Miroslavu Krleži su problemi moralne i intelektualne svesti bili važniji od jezičkog jedinstva srpskog i hrvatskog jezika. Nastaviće aktivno da učestvuje u društvenom životu socijalističke Jugoslavije publicističkim tekstovima, u sukobima na književnoj sceni objavljujući tekstove koje je pisao 1935. godine, kao u knjizi Evropa danas tekst Teze za jednu diskusiju koji je objavljen 1953.godine u beogradskoj „Novoj misli“, časopisu koji je pokrenuo Milovan Đilas i pozvao Krležu da bude urednik. Odbio je, ali je u tom časopisu objavljivavljivao. U tim tekstovima optužio je komuniste da suviše „lako titraju frazama dijalektičkog materijalizma“. Ugled koji je uživao, naročito posle Rezolucije Inforbiroa 1948.godine, je rastao, uživao je privilegiju da se bez najave pojavi kod Broza. Objasnio je to i u svojim memoarskim beleškama, da je pozivan još 1943.godine da bude većnik AVNOJ-a, kao i da mu je doživotni predsednik Jugoslavije rekao prilikom njihovog prvog, posleratnog susreta: „ Znam da se ti sa mnom u mnogim stvarima ne slažeš, ali ne bih hteo da te izgubim“.
Bez obzira na sve zamerke koje je Miroslav Krleža imao na prilike i pojave u novoj SFRJ, podržavao je J. Broza aktivno.Učestvovao je u obnavljanju Jugoslovenske akademije nauka i umetnosti, bio njen podpredsednik, iako njegova dela neće biti izvesno vreme objavljivana zbog protivljenja dela partije koji je predvodio Milovan Đilas. Pokušao je i uspeo da od suda”naroda” spase neke svoje prijatelje, ideološke neistomišljenike i u nekim slučajevima je uspeo, ali u nekima ne.
No, nastavio je sa svojim nastojanjima te je već 1945.postao supokretač “ Republike” u kojoj objavljuje tekst “Književnost danas”, postaje član SAN-u 1950.godine. Iste godine pokeće Jugoslovenski leksigografski zavod (današnji Leksikografski zavod Miroslav Krleža), obavlja funkciju potpredsednika JAZU od 1947 – 57, pa funkciju predsednika Saveza književnika Jugoslavije, nastoji da afirmiše jugoslovenske, hrvatske, bosanske doprinose kulturnoj baštini Evrope. Piše katalog za izložbu srednjovekovne umetnosti naroda Jugoslavije koja se dogodila 1950.godine u Parizu. Na kongresu Saveza književnika Jugoslavije u Ljubljani, 1952.godine podnosi glavni referat ističući opasnost od dogmtovskih vulgarizacija u kulturi. Putuje kao predstavnik državne delegacije u Egipat, Sudan, pa u Moskvu ponovo, 1964.godine. Zanimljivo, njegova zbirka putopisa, feljtona, eseja, studija važna pre svega i zbog toga što je svedočanstvo iz perioda kada je retko ko mogao da boravi i putuje po SSSR, Izlet u Rusiju (1926) prevedana je na ruski jezik tek osamdeset godina posle objavljivanja, 2006.godine. Postaje član Centralnog komiteta Saveza komunista Hrvatske (CK SKH) 1965.godine, ali nakom potpisivanja “ Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika” 1967.godine podnosi ostavku.Ostaće da do kraja života deluje na čelu Leksigografskog zavoda, jednom od najvažnijih projekata u koji je uložio ogroman trud i rad i posle Titovog obračuna sa “hrvatskim proljećem”.
Osporavan i hvaljen, zabranjivan, optuživan i oslobađan optužbi zbog odnosa prema pitanjima koje je pokretao, uvek polemički nastrojen Krleža će i dalje ostati i biti i posle svoje smrti predmet rasprava. Razlog će biti enciklopedijska odrednica Albanci kao i tumačenje njegovih Zastava za koje je dobio NIN- ovu nagradu kao dela koje promoviše “albanski sepatarizam i antijugoslovensko raspoloženje”. Neki će prigrliti te optužbe kao Krležino antisrpstvo, a malobrojni će smatrati das u takva tumačenja pogrešna i obojena srpskim nacionalizmom i nedostatkom svesti o jugoslovenstvu kao načinu malih južnoslovenskih naroda da prestanu međusobno da se kolju i ubijaju. Bio je to početak kraja i Jugoslavije i jugoslovenske enciklopedije, Krležinog projekta koji nisu mogli da nastave njegovi naslednici zbog sredstava koja su im uskraćena, što je prvo uradila Srbija.
Delo Miroslava Krleže počev od ranih prevoda na češki, poljski, prevedeno je na mađarski, francuski, sabrana dela su mu objavljena 60- tih u Austriji, 80- tih XX veka u Saveznoj Republici Nemačkoj. Njegov društveni, urednički, leksigorafski rad su ostavili veliki trag ne samo u Hrvatskoj, njegovo delovanje u Srbiji, a i u drugim delovima Jugoslavije ne mogu se prevideti i zanemariti, jer Miroslav Krleža je ostavio značajna literarna ostvarenja, u svim književnim vrstama. Delo, obimno i raznorodno, neobično i za mnogo veće kulture od onih kojima pripada, pe svega hrvatskoj, a potom i jugoslovenskoj predratnoj, posleratnoj u koju je uložio svoja mladalačka očekivanja i dobar deo života, sluteći da će se Jugoslavija raspasti.
Od “Demetrove nagrade “ za Golgotu 1922. godine koja je ustanovljena 1912. godine i koju je dobio nekoliko puta za svoje dramsko stvaralaštvo, Miroslav Krleža je u SFRJ bio dobitnik najznačajnijih književnih nagrada: NIN- ove za Zastave 1962. godine, “Vladimir Nazor” iste godine za životno delo, Njegoševe nagrade 1966, Herderove, nagrade “Ivan Goran Kovačić « 1968. godine.
Najznačajniji hrvatski pisac kome se ne može osporiti ni jugoslovenski značaj, kao ni značaj u evropskoj literaturi nakon smrti svoje supruge Bele u oktobru 1981.godine, već star i polupokretan umro je 29.decembra 1981.godine, u istoj bolnici u kojoj su umrli Antun Gustav Matoš, Tin Ujević, Krsto Hegedušić. Potpuno svestan govorio je “sudbina čovjeka da se rađe i umire ovako razapet, kao ja, ili da gine na razne druge načine“, da se “neće izvući” kako je zapisao Enes Čengić, biograf i prijatelj velikog pisca u dnevničkim zapisima “S Krležom iz dana u dan; U sjeni smrti” opisujući njegove poslednje dane. Sahranjen je na zagrebačkom groblju Mirogojno.

najvažnija dela su:
Pan (1917) ,Tri simfonije (1917), Hrvatska rapsodija (1918), Pjesme I–III (1918–1919), Lirika (1919), Tri kavalira gospođice Melanije (1922), Hrvatski bog Mars (1922), Vučjak, (1923), Novele (1924), Vražji otok (1924), Izlet u Rusiju (1926), Gospoda Glembajevi (1928), Knjiga pjesama (1931), U agoniji (1931), Eseji I (1932), Glembajevi (1932), Knjiga lirike (1932), Moj obračun s njima (1932), Povratak Filipa Latinovića (1932), Hiljadu i jedna smrt (1933), Hrvatski bog Mars (1933), Legende (1933), U logoru. Vučjak (1934), Evropa danas (1935), . Balade Petrice Kerempuha. Ljubljana (1936), Deset krvavih godina (1937), Golgota (1937), Novele (1937), Pjesme u tmini (1937), Banket u Blitvi (1938–1939), Eppur si muove (1938), Knjiga proze (1938), Na rubu pameti (1938), Knjiga studija i putopisa (1939), Hrvatski bog Mars (1946), Tri drame (1947), Novele (1948), Lirika(1949), Davni dani (1956), Deset krvavih godina i drugi politički eseji (1957), Izlet u Rusiju (1925, 1958), Eseji I–VI (1961–1967), Aretej ili Legenda o svetoj Ancili, Rajskoj Ptici (1963), Banket u Blitvi (1964), Zastave I – IV (1967), Zastave I – V (1976), Poezija (1969), Djetinjstvo 1902–1903 i drugi zapisi (1972), Panorama pogleda, pojava i pojmova I- V (1975), Dnevnik I -V (1977), Eseji i članci I-V (1979), Proza I - V (1980), Drame I- V(1981), Novele i poezija I- V (1981), Članci i polemike I- V (1983), Putopisi i studije I- V (1985), Zapisi i eseji I- V (1988), Djela I–XX (2000–2005).


Predmet: 63706329
Knjiga je odlicno ocuvana..

Izdavač: Oslobođenje, Sarajevo 1988-1989

Miroslav Krleža, najznačajniji hrvatski pisac XX veka rođen je 7. jula 1893.godine u Zagrebu, u građanskoj porodici nižeg socijalnog statusa. Ostavio je najobimniji književni opus iza sebe: pedeset zbirki pesama, pripovedke, drame, romane, eseje, politčke publicistike, polemika, putopisnih dnevnika, memoara, enciklopedijskih članaka, jednom rečju sve oblike književnog izražavanja u toku 88 – godišnjeg života.
Svoje detinjstvo je opisao u proznoj knjizi Detinjstvo u Agramu (1902 do 1903). U Zagrebu je završio četiri razreda klasične gimnazije 1908.godine, a potom školovanje nastavio u Pečuhu gde je pohađao kadetsku školu do 1911.godine. Zahvaljujući stipendiji nastavio je obrazovanje na vojnoj akademiji Ludoviceum u Budimpešti do 1913.godine. Nije završio vojnu akademiju, isključen je zbog nediscipline. Tih godina, pre nego što je izbačen otkrio je i oduševio se političkim idejama Frana Supila, filozofijom Fridriha Ničea, umetničkim vizijama Ivana Meštrovića i poezijom Vojislava Ilića.To oduševljenje biće podsticaj za mladog Miroslava Krležu da 1912.godine pobegne u Srbiju sa namerom da kao vojnik bude primljen u srpsku vojsku. Srpske vojne vlasti nisu razumele mladog Krležu koji je očekivao nacionalni prevrat, ostvarenje jugoslovenskog ujedinjenja, već su u njemu videli špijuna. Po nekim izvorima, sam se vratio u Austro – Ugarsku, po drugim, srpske vlasti su ga nakon deportacije u Beograd predale austrijskim vlastima koje su u njemu videle srpskog špijuna, izbacili sa Ludovic vojne akademije, lišili vojnog čina i statusa. Sećajući se te epizode iz svoje mladosti u knjizu Moj obračun s njima (1932) M. Krleža piše:
„Žandrami, apsane, zatvori, hotelska internacija, zapisnička ispitivanja, bjegunac pod sumnjom špijunaže na ratnom području, u djelokrugu glavne komande, bez dokumenata, koji su se navodno izgubili, bez identiteta, potpuno u tmini ja sam tada prilično duboko pogledao smrti u oči.“
To iskustvo značilo je pre svega za Miroslava Krležu saznanje da je svaki politički idealizam podložan manipulaciji, pa će odrediti način njegovo ponašanje i delovanja, jednako u hrvatskoj, koliko kasnije i u jugoslovenskoj književnosti.
Na pomolu je i Prvi svetski rat. Te ratne, 1914.godine u „Književnim novostima “Miroslav Krleža objavljuje drame: Legenda i Maskarata,i pseudoautobiografsku prozu Fragmenti a u „Savremeniku“ dramski dijalog Zaratustra i mladić, da bi potom otputovao u Veneciju. Sledeće godine u „Obzoru“ Miroslav Krleža objavljuje članak Barun Konrad, da bi potom bio poslan u školu za vojnike i u leto 1916. na ratište u Galiciju. U „Savremeniku“ objavljuje pesmu Podnevna sinfonija. Izvesno vreme provodi u pomoćnim kasarnama u Požegi, da bi zbog slabog zdravlja uskoro bio oslobođen vojne službe. Pošto je znao tri jezika, počinje da radi u prevodilačkoj službi zagrebačkog zapovedništva, a potom u Uredu za pomoć ratnoj siročadi. Istovremeno objavljuje tekstove o stanju na bojištima, anonimno u „Slobodi“, u periodu od 1917-1918 godine, potom u „Pravdi“, „Hrvatskoj riječi“, „Narodnoj zaštiti“, „Hrvatskoj njivi“... Te, 1917. godine piše i sedam drama, uzalud ih nudi zagrebačkom HNK- u, ali uspeva , odbijaju ga , no uspeva da objavi u vlastitom izdanju, zahvaljujući novčanoj pomoći prijatelja prvu knjigu, lirsku poemu Pan. Postiže izvanredan uspeh.Kritika ga hvali kao nekoga ko je skrenuo pažnju na do tada nepoznate mogućnosti hrvatskog jezika, u izdanju DHK objavljene su Tri sinfonije koje sa Panom čine posebnu celinu po svojoj samosvonoj poetici i metričkoj inventivnosti. Po svršetku Prvog svetskog rata sarađuje u projugoslovenskom “Književnom jugu“, druži se sa Milošem Crnjanskim, Ivom Andrićem, dobija ponudu da se preseli u Beograd. Odbija je.U decembru 1918.godine, na prijemu u čast srpski vojnika poginulih u ratu, u zdravici , izaziva skandal jer protestvujući protiv političkog oportunizma, izražava žaljenje za svima koji su poginuli u ratu. Opisao je taj događaj u članku „Crno – žuti skandal“, ali i u memoarskoj prozi Pijana novembarska noć 1918, u „Republici « 1952.godine. Pjesme I i Pjesme II objaviće u sopstvenom izdanju, dok će u izdanju „Ćelapa“ biti objavljene njegove ekspresionističke drame: Hrvatska rapsordija, Kraljevo, Cristoval Colon (u kasnijim izdanjima Kristofer Kolumbo) pod nazivom Hrvatska rapsordija (1918). Pod uticajem Oktobarske revolucije, revolucionarnih borbi u Mađarskoj i Nemačkoj Miroslav Krleža pokreće sa A. Cesarcem prvi književni list hrvatske i jugoslovenske levice „Plamen“. Ubrzo, časopis je zabranjen zbog Krležinog teksta “Eppur si mouve“. Krleža je nakon zabrane uhapšen zbog komunističke propagande. Već u prvom broju časopisa Krleža je ukazivao na „mitologizaciju povjesnih predpostavki ustrojstva Kraljevstva SHS, a objavljun je i njegov tekst “Hrvatska književna laž“ u kome oštro napada romantičarski patos i estetiku moderne „kao izraz reakcionarne ideologije“. Iako radikalan u uređivačkoj politici, u „Plamenu“ su objavljivani i tekstovi saradnika koji su imali drugačije estetske poglede od onih koji su zastupali osnivači i urednici časopisa. Kada Cesarac bude osuđen i zatvoren nakon petomesečnog boravka u Moskvi 1923.godine, Krleža će se tekstom „Slučaj Augusta Cesarca“ u „Novoj Evropi“ pridružiti zahtevu za njegovo puštanje na slobodu, a istovremeno optužiti tadašnji režim za stanje u državi, Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. U vreme Aleksandrove diktature zahvaljujući prjateljstvu i kumstvu sa Dragišom Vasićem, uspeo je da od sigurne smrti spase uhapšenog i osuđenog prijatelja iz detinjstva, Đuru Cvijića. Cvijić je bio hrvatski komunista, vođa „leve frakcije“ KPJ. Ubijen je 1938.godine u staljinističkim čistkama, zajedno sa svojim bratom i drugim jugoslovenskim komunistima.
Krležin dom, nakon prvih književnih uspeha izajedničkog života sa glumicom Belom Krleža (devojačko Leposava Kangrga, upoznala Krležu 1910. godine. Primljena u HNK 1929.godine, igrala u njegovim dramama U agoniji, Ledi, Areteju...) postao je mesto okupljanja kulturne i političke elite, a ostao je važna odrednica društvenog života to i kada su se 1952. preselili na adresu Gvozd 23. Posle njihove smrti stan na adresi Gvozd 23 pretvoren je u spomen - kuću otvorenu za posetioce.
Miroslav Krleža je početkom dvadesetih godina XX veka vrlo angažovan: drži agitacione govore, a jedan od od njih u aprilu u kraljevičkom brodogradilištu.Te 1920. godine odlazi iz Zagreba sa suprugom Belom u Dugu Rijeku gde će provesti godinu dana pišući ekspresionističko – realistička dela sa ratnom tematikom: Hrvatski bog Mars (1922) (Tri domobrana, Domobran Jambek, Baraka Pet Be, Smrt Franje Kadavera) dramu Galicija (1922) koja će kasnije biti prerađena biti prihvaćena u HNK pod naslovom U logoru. Režija je poverena Branku Gaveli, ali zbog proglašenja Obznane, predstava je zabranjena sat vremena pre premijere, 30.12.1920.g. Biće izvedena tek u novembru 1922.godine.
Nemiran i kritičan, vrlo aktivan u odnosu na stvarnost i vreme u kome živi i stvara Miroslav Krleža će u svojim tekstovima, predavanjima često izazivati burne reakcije. Tako će 1930.godine posle jednog istupa u kome je prokazao nekompetentnost kritike, čak i one koja mu je bila naklonjena izazvati tumačenja i optužbe sa svih strana, jedni su mu prigovarali da je odustao od socijalističkih ideala, drugi da huli na svetinje građanskog društva. Nakon izvođenja Lede u HNK u aprilu iste 1930.godine, doživeo je bespoštedne pogrde i osporavanja. Inače taj tekst je objavljen prvo u “Književniku” 1929, pa u “Srpskom književnom glasniku” 1930. “Savremeniku” 1931, a celovit u knjizi Glembajevi (1932). To je bila i poslednja premijera njegovog teksta u Zagrebu, sve do 1945, godine. U Beogradu će mu Geca Kon sledeće godine objavitu Knjigu pjesama (1931) .
Miroslav Krleža je kao i njegovo delo vezan je za Zagreb, odbijao je pozive da se preseli u Beograd, iako je njegov uticaj i delovanje, naročito kada je sa M. Bogdanovićem pokrenuo časopis „Danas“ bili značajni i važni, a postati još zanimljiviji nakon okončanja Drugog svetskog rata. Putovao je nekoliko meseci po Rusiji 1925.godine, i to putovanje je opisao u Izletu u Rusiju (1925). Moj obračun sa njima Krleža će objaviti posle povratka iz Pariza u sopstvenom izdanju i to će biti vrhunac njegovog sukoba ne samo sa knjževnom kritikom, već i delom građanske inteligencije.
Tokom 1932/33 godine Krleža je bio u Minhenu, Češkoj, pa u Varšavi, Parizu i pored Mog obračuna s njima, knjige koju je sam objavio, kao najčitanijem hrvatskom piscu zagrebačka “Minerva” počinje da mu objavljuje sabrana dela. Od najavljenih 18 knjiga izlazi samo devet, među njima je su zbirka priča Hrvatski bog Mars (sa pridodatim pričama Bitka kod Bistrice Lesne, Magyar kiralyi honved novella), zatim rane drame Legende (Legenda, Michelangelo Buonarroti, Kristofor Kolumbo, Maskarata, Kraljevo, Adam i Eva), zbirka Knjiga lirike, Ratni eseji (o J. Križaniću, S. S. Kranjčeviću, R. M. Rilkeu, Tomasu Manu, P. Dobroviću, i dr.) , roman Povratak Filipa Latinovića.
U predgovoru Podravskim motivima K. Hegedušića Miroslav Krleža iznosi svoje shvatanje i koncepciju nedogmatskog angažovanja u umetnosti i već tada mu se spočitava naklonost prema desnici, nihilizam, aristokratska ravnodušnost prema konkretnim zbivanjima. Kada 1933.godine zajedno sa Hegedušićem pokrene časopis « Savremena stvarnost » napisaće nekoliko tekstova u kojima će oštro napasti desnicu i u kojima analizira pretnju fašizma, kao i analizu sopstvenog stvaralaštva (Hrvatska smotra, Moja ratna lirika i td). Časopis će biti zabranjen nakon pet brojeva.
Od jeseni 1933 do leta 1934. u Beogradu Miroslav Krleža u časopisu „Danas“ nastavlja da objavljuje niz tekstova u kojima se suprotstavlja i levom i desnom dogmatizmu (Stavinsky, Amsterdamske varijacije, Bečke varijacije, Najnovija anatema moje malenkosti) kao i ekonomskom izrabljivanju, šovinizmu, a suočava se kritički i sa dešavanjima izvan granica Kraljevine Jugoslavije, pre svih.
Kako je zapisao Rodoljub Čolaković, Krleža je još 1936.godine postavio pitanje montiranih Staljinovih procesa, verujući da Lenjin ne bi tako „postupao sa onima koji se sa njim ne slažu“ i, ne verujući da ima « zrna istine u onome što je Višinski lajao na procesu“, okrivljujući Staljina da „skida glave za izmišljene krivice“.
Miroslav Krleža često reaguje polemičkim tekstovima, nastaviće da se sukobljava sa zastupnicima dogmatske koncepcije u kulturi, naročito u književnosti. Kao saradnik “Pečata” u kome je učestvovao u izvrgavanju podsmehu zastupnika socijalne književnosti, u tekstu Dijalektički antibarbarus beskompromisno se razračunava s tim dogmatskim duhom. Zastupnici partijske dogme te tekstove, pre svega Krležin, proglašavaju za “revizionizam, trockizam”, i uprkos malobrojnim upozorenjima da napade ne motiviše ideologija, već “zavist i privatni obračuni” uz naglasak da se zaboravlja revolucionarno značenje književnog dela Miroslava Krleže, ili kako je to tumačio I. Ladika naglašavajući da je Miroslav Krleža “jedini pravi profesionalni književnik i to u sredini gde još književnost nije shvaćena na pravi način.”
Za vreme NDH, u junu 1941.godine uhapšen je zajedno sa svojim izdavačem S. Kopčokom. Ostaće živ intervencijom Ante Pavelića, sklanja se u sanatorijum svog prijatelja A. Vranešića odbijajući ponudu ustaškog režima da sarađuje. Tu odluku potvrđuje i 1943.godine kada ga je Pavelić pozvao u audijenciju. U razdoblju od 1941 – 1945 ne objavljuje, u kućnoj je izolaciji, prećutno, zabranjen. Veliki pisac našao se u slepoj ulici, bez mogućnosti da veruje u civilizaciju, društvo socijalne pravde. Postajale su samo dve opcije; ona liberalno- imperijalistička, nacistička, i druga, oličena u Staljinovoj fašističko-totalističkoj diktaturi. U dnevničkim beleškama, prvoj, koje je posle nekoliko godina prestanka počeo da piše ponovo 15.VI 1942.godine, Krleža konstatuje da je vreme “ opasno, nasilno, silovito i nepravedno ” komentarišući vest o smrti Petra Dobrovića, slikara i autora nekoliko njegovih portreta koji je tih dana umro u jednom beogradskom liftu.
Uz pomoć nekolicine prijatelja, usamljen i odbačen od nekadašnjih ideoloških istomišljenika, članova KPJ, rediguje memoarsku prozu Davni dani nastalu u period od 1914 – 21, vodi dnevnik, piše autopoetički ogled Detinstvo u Agrumu 1902 – 03, dramu U agoniji, dvočinku iz 1928.godine proširuje na tri čina, potom niz analiza na aktuelne događaje, kao i esejističke studije: O Erazmu Roterdamskom, O Klaudiju Galenu i td.
Zaneseni levičar Jugosloven i Hrvat, boljševik, pa disident, iznad svega dramski autor, romanopisac, pesnik, esejista, tri puta nominovan za Nobelovu nagradu, isticao se pre svega svojim antiratnim stavovima, žigosanjem ratnog besmisla, malograđanskog mentaliteta Miroslavu Krleži su problemi moralne i intelektualne svesti bili važniji od jezičkog jedinstva srpskog i hrvatskog jezika. Nastaviće aktivno da učestvuje u društvenom životu socijalističke Jugoslavije publicističkim tekstovima, u sukobima na književnoj sceni objavljujući tekstove koje je pisao 1935. godine, kao u knjizi Evropa danas tekst Teze za jednu diskusiju koji je objavljen 1953.godine u beogradskoj „Novoj misli“, časopisu koji je pokrenuo Milovan Đilas i pozvao Krležu da bude urednik. Odbio je, ali je u tom časopisu objavljivavljivao. U tim tekstovima optužio je komuniste da suviše „lako titraju frazama dijalektičkog materijalizma“. Ugled koji je uživao, naročito posle Rezolucije Inforbiroa 1948.godine, je rastao, uživao je privilegiju da se bez najave pojavi kod Broza. Objasnio je to i u svojim memoarskim beleškama, da je pozivan još 1943.godine da bude većnik AVNOJ-a, kao i da mu je doživotni predsednik Jugoslavije rekao prilikom njihovog prvog, posleratnog susreta: „ Znam da se ti sa mnom u mnogim stvarima ne slažeš, ali ne bih hteo da te izgubim“.
Bez obzira na sve zamerke koje je Miroslav Krleža imao na prilike i pojave u novoj SFRJ, podržavao je J. Broza aktivno.Učestvovao je u obnavljanju Jugoslovenske akademije nauka i umetnosti, bio njen podpredsednik, iako njegova dela neće biti izvesno vreme objavljivana zbog protivljenja dela partije koji je predvodio Milovan Đilas. Pokušao je i uspeo da od suda”naroda” spase neke svoje prijatelje, ideološke neistomišljenike i u nekim slučajevima je uspeo, ali u nekima ne.
No, nastavio je sa svojim nastojanjima te je već 1945.postao supokretač “ Republike” u kojoj objavljuje tekst “Književnost danas”, postaje član SAN-u 1950.godine. Iste godine pokeće Jugoslovenski leksigografski zavod (današnji Leksikografski zavod Miroslav Krleža), obavlja funkciju potpredsednika JAZU od 1947 – 57, pa funkciju predsednika Saveza književnika Jugoslavije, nastoji da afirmiše jugoslovenske, hrvatske, bosanske doprinose kulturnoj baštini Evrope. Piše katalog za izložbu srednjovekovne umetnosti naroda Jugoslavije koja se dogodila 1950.godine u Parizu. Na kongresu Saveza književnika Jugoslavije u Ljubljani, 1952.godine podnosi glavni referat ističući opasnost od dogmtovskih vulgarizacija u kulturi. Putuje kao predstavnik državne delegacije u Egipat, Sudan, pa u Moskvu ponovo, 1964.godine. Zanimljivo, njegova zbirka putopisa, feljtona, eseja, studija važna pre svega i zbog toga što je svedočanstvo iz perioda kada je retko ko mogao da boravi i putuje po SSSR, Izlet u Rusiju (1926) prevedana je na ruski jezik tek osamdeset godina posle objavljivanja, 2006.godine. Postaje član Centralnog komiteta Saveza komunista Hrvatske (CK SKH) 1965.godine, ali nakom potpisivanja “ Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika” 1967.godine podnosi ostavku.Ostaće da do kraja života deluje na čelu Leksigografskog zavoda, jednom od najvažnijih projekata u koji je uložio ogroman trud i rad i posle Titovog obračuna sa “hrvatskim proljećem”.
Osporavan i hvaljen, zabranjivan, optuživan i oslobađan optužbi zbog odnosa prema pitanjima koje je pokretao, uvek polemički nastrojen Krleža će i dalje ostati i biti i posle svoje smrti predmet rasprava. Razlog će biti enciklopedijska odrednica Albanci kao i tumačenje njegovih Zastava za koje je dobio NIN- ovu nagradu kao dela koje promoviše “albanski sepatarizam i antijugoslovensko raspoloženje”. Neki će prigrliti te optužbe kao Krležino antisrpstvo, a malobrojni će smatrati das u takva tumačenja pogrešna i obojena srpskim nacionalizmom i nedostatkom svesti o jugoslovenstvu kao načinu malih južnoslovenskih naroda da prestanu međusobno da se kolju i ubijaju. Bio je to početak kraja i Jugoslavije i jugoslovenske enciklopedije, Krležinog projekta koji nisu mogli da nastave njegovi naslednici zbog sredstava koja su im uskraćena, što je prvo uradila Srbija.
Delo Miroslava Krleže počev od ranih prevoda na češki, poljski, prevedeno je na mađarski, francuski, sabrana dela su mu objavljena 60- tih u Austriji, 80- tih XX veka u Saveznoj Republici Nemačkoj. Njegov društveni, urednički, leksigorafski rad su ostavili veliki trag ne samo u Hrvatskoj, njegovo delovanje u Srbiji, a i u drugim delovima Jugoslavije ne mogu se prevideti i zanemariti, jer Miroslav Krleža je ostavio značajna literarna ostvarenja, u svim književnim vrstama. Delo, obimno i raznorodno, neobično i za mnogo veće kulture od onih kojima pripada, pe svega hrvatskoj, a potom i jugoslovenskoj predratnoj, posleratnoj u koju je uložio svoja mladalačka očekivanja i dobar deo života, sluteći da će se Jugoslavija raspasti.
Od “Demetrove nagrade “ za Golgotu 1922. godine koja je ustanovljena 1912. godine i koju je dobio nekoliko puta za svoje dramsko stvaralaštvo, Miroslav Krleža je u SFRJ bio dobitnik najznačajnijih književnih nagrada: NIN- ove za Zastave 1962. godine, “Vladimir Nazor” iste godine za životno delo, Njegoševe nagrade 1966, Herderove, nagrade “Ivan Goran Kovačić « 1968. godine.
Najznačajniji hrvatski pisac kome se ne može osporiti ni jugoslovenski značaj, kao ni značaj u evropskoj literaturi nakon smrti svoje supruge Bele u oktobru 1981.godine, već star i polupokretan umro je 29.decembra 1981.godine, u istoj bolnici u kojoj su umrli Antun Gustav Matoš, Tin Ujević, Krsto Hegedušić. Potpuno svestan govorio je “sudbina čovjeka da se rađe i umire ovako razapet, kao ja, ili da gine na razne druge načine“, da se “neće izvući” kako je zapisao Enes Čengić, biograf i prijatelj velikog pisca u dnevničkim zapisima “S Krležom iz dana u dan; U sjeni smrti” opisujući njegove poslednje dane. Sahranjen je na zagrebačkom groblju Mirogojno.

najvažnija dela su:
Pan (1917) ,Tri simfonije (1917), Hrvatska rapsodija (1918), Pjesme I–III (1918–1919), Lirika (1919), Tri kavalira gospođice Melanije (1922), Hrvatski bog Mars (1922), Vučjak, (1923), Novele (1924), Vražji otok (1924), Izlet u Rusiju (1926), Gospoda Glembajevi (1928), Knjiga pjesama (1931), U agoniji (1931), Eseji I (1932), Glembajevi (1932), Knjiga lirike (1932), Moj obračun s njima (1932), Povratak Filipa Latinovića (1932), Hiljadu i jedna smrt (1933), Hrvatski bog Mars (1933), Legende (1933), U logoru. Vučjak (1934), Evropa danas (1935), . Balade Petrice Kerempuha. Ljubljana (1936), Deset krvavih godina (1937), Golgota (1937), Novele (1937), Pjesme u tmini (1937), Banket u Blitvi (1938–1939), Eppur si muove (1938), Knjiga proze (1938), Na rubu pameti (1938), Knjiga studija i putopisa (1939), Hrvatski bog Mars (1946), Tri drame (1947), Novele (1948), Lirika(1949), Davni dani (1956), Deset krvavih godina i drugi politički eseji (1957), Izlet u Rusiju (1925, 1958), Eseji I–VI (1961–1967), Aretej ili Legenda o svetoj Ancili, Rajskoj Ptici (1963), Banket u Blitvi (1964), Zastave I – IV (1967), Zastave I – V (1976), Poezija (1969), Djetinjstvo 1902–1903 i drugi zapisi (1972), Panorama pogleda, pojava i pojmova I- V (1975), Dnevnik I -V (1977), Eseji i članci I-V (1979), Proza I - V (1980), Drame I- V(1981), Novele i poezija I- V (1981), Članci i polemike I- V (1983), Putopisi i studije I- V (1985), Zapisi i eseji I- V (1988), Djela I–XX (2000–2005).

63706329 Miroslav Krleza - Hrvatski Bog Mars

LimundoGrad koristi kolačiće u statističke i marketinške svrhe. Nastavkom korišćenja sajta smatramo da ste pristali na upotrebu kolačića. Više informacija.