ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 1998
Jezik: Srpski
Autor: Strani

Narodna knjiga-Alfa 1998 228 strana

odlična očuvanost, posveta na naslovnom listu

Knjiga predstavlja razgovore Romana Jakobsona i Kristine Pomorske o Jakobsonovom životu, razvoju njegovih lingvističkih i književnoteorijskih ideja, ruskoj književnosti i umetničkoj avangardi.

Razgovori povezuju ličnu biografiju i istoriju naučnih ideja. Jakobson govori o svom odrastanju u Rusiji, susretima sa umetnicima i pesnicima i o atmosferi u kojoj se početkom 20. veka razvijala ruska avangarda.

Posebno mesto zauzima ruski formalizam, pokret koji je književnost počeo da proučava sistematičnije i usmerio pažnju na ono što književni tekst čini književnim: jezik, formu, strukturu i postupke.

Jakobson je bio povezan sa važnim predstavnicima ruske književne i umetničke avangarde. Njegovo interesovanje za poeziju vodilo ga je ka proučavanju zvuka, ritma, gramatike i strukture pesničkog jezika.

Kasnije se njegov rad proširio izvan književnosti. Jakobson je postao jedan od ključnih predstavnika moderne lingvistike i značajno je uticao na razvoj strukturalizma.

U razgovorima se zato prepliću različite oblasti:

jezik → književnost → poezija → struktura → komunikacija → lingvistika.

Jakobson naglašava da je jezik sistem odnosa, a da se značenje ne može potpuno razumeti ako se posmatraju samo pojedinačne reči izvan njihovog sistema.

Veliki značaj imaju i njegovi razgovori o prevođenju, posebno o problemu prenošenja značenja i pesničkih svojstava iz jednog jezika u drugi.

Najvažnije teme

jezik
lingvistika
književnost
književna teorija
poezija
pesnički jezik
ruski formalizam
strukturalizam
ruska avangarda
umetnost
književna forma
struktura
znak
značenje
komunikacija
govor
zvuk
ritam
gramatika
sintaksa
semantika
fonologija
prevođenje
pesnički postupak
književna funkcija
jezička funkcija
biografija
sećanje
nauka
kultura

Najvažnije ličnosti

Roman Jakobson bio je jedan od najuticajnijih lingvista 20. veka i jedan od ključnih predstavnika ruskog formalizma i strukturalizma.

Njegov rad obuhvata:

fonologiju;
lingvistiku;
teoriju književnosti;
teoriju komunikacije;
proučavanje poezije;
prevođenje.

Kristina Pomorska

Krystyna Pomorska bila je lingvistkinja i književna teoretičarka. U Besedama vodi razgovore sa Jakobsonom i podstiče ga da povezuje lična sećanja sa razvojem njegovih naučnih ideja.

Važne ličnosti iz Jakobsonovog intelektualnog okruženja

Viktor Šklovski – jedan od najvažnijih predstavnika ruskog formalizma.
Nikolaj Trubeckoj – jedan od osnivača moderne fonologije.
Sergej Ajzenštajn – filmski reditelj povezan sa sovjetskom avangardom.
Velimir Hljebnikov – značajan ruski pesnik avangarde.
Vladimir Majakovski – jedan od najpoznatijih pesnika ruske avangarde.

Uzroci i posledice

Razvoj ruskog formalizma

Nova umetnička avangarda
→ potreba za novim načinima proučavanja umetnosti
→ interesovanje za formu i jezik
→ razvoj ruskog formalizma
→ sistematičnije proučavanje književnosti.

Razvoj lingvistike

Proučavanje jezika kao sistema
→ proučavanje odnosa među jezičkim elementima
→ razvoj fonologije i strukturalne lingvistike
→ veliki uticaj na humanističke nauke.

Veza jezika i književnosti

Proučavanje pesničkog jezika
→ analiza zvuka, ritma, gramatike i strukture
→ razvoj teorije književnosti
→ povezivanje lingvistike i književne analize.

Ključne reči

jezik
govor
lingvistika
književnost
književna teorija
poezija
pesnički jezik
pesnik
književni tekst
tekst
forma
sadržaj
struktura
sistem
znak
značenje
smisao
komunikacija
poruka
govornik
slušalac
jezički znak
zvuk
glas
fonem
fonologija
gramatika
sintaksa
semantika
morfologija
leksika
ritam
rima
stih
metafora
književni postupak
pesnička funkcija
jezička funkcija
ruski formalizam
strukturalizam
avangarda
ruska avangarda
futurizam
umetnost
književna forma
prevođenje
prevod
tumačenje
poređenje
biografija
sećanje
nauka
kultura
komunikacijski proces

Datumi koje treba zapamtiti

1896. – rođen Roman Jakobson.
1910-e – Jakobson počinje ozbiljnije da se bavi jezikom, poezijom i umetnošću.
1915–1916. – nastanak važnih organizovanih oblika ruskog formalizma.
1920-e – razvoj Jakobsonovih lingvističkih i književnoteorijskih ideja.
1928. – Jakobson i Jurij Tinjanjov objavljuju važan tekst o problemima proučavanja jezika i književnosti.
1930-e – Jakobson napušta Sovjetski Savez i nastavlja rad u Evropi.
1940. – odlazi u Sjedinjene Američke Države.
1960-e – njegov strukturalistički pristup ima veliki uticaj na humanističke nauke.
1982. – umire Roman Jakobson.

Veze između događaja

Ruska avangarda
↓
novo shvatanje umetnosti
↓
ruski formalizam
↓
proučavanje književne forme i jezika
↓
razvoj moderne lingvistike
↓
strukturalizam
↓
uticaj na književnu teoriju, antropologiju i druge humanističke nauke

Jakobson i pesnički jezik

Za Jakobsona je poezija posebno važna zato što u njoj sam jezik postaje uočljiv.

U običnom govoru najvažnije je šta želimo da kažemo. U poeziji je važno i kako je nešto rečeno:

zvuk + ritam + izbor reči + gramatička struktura + značenje

zajedno stvaraju pesnički efekat.

Zato se pesma ne može svesti samo na „poruku“ ili sadržaj.

Jakobsonov model komunikacije

Jedna od poznatih Jakobsonovih ideja jeste da komunikacija ima više elemenata:

pošiljalac → poruka → primalac

ali postoje i:

kontekst;
kontakt;
kod.

Iz toga Jakobson razvija različite jezičke funkcije, među kojima su posebno važne:

saopštajna;
izražajna;
apelativna;
poetska;
kontaktna;
metajezička.

Za književnost je posebno važna poetska funkcija, jer skreće pažnju na samu poruku i način njenog oblikovanja.