Godina izdanja: 1989
ISBN: 86-7025-127-2
Autor: Domaći
Jezik: Srpski

Rezultati ankete sprovedene 1985-1986. godine

Ruža Petrović, Marina Blagojević

Srpska akademija nauka i umetnosti 1989 338 strana, 12 strana s tabelama : ilustrovano

očuvanost 5-

Seobe Srba i Crnogoraca sa Kosova i iz Metohije predstavlja jedno od najznačajnijih demografskih i socioloških istraživanja o iseljavanju Srba i Crnogoraca sa Kosova i Metohije u periodu socijalističke Jugoslavije. Knjigu su objavile Srpska akademija nauka i umetnosti autorki Ruže Petrović i Marine Blagojević 1989. godine u okviru serije Demografski zbornik. Istraživanje se zasniva na anketi sprovedenoj tokom 1985–1986. godine među iseljenim porodicama.

O čemu je knjiga?

Osnovni cilj istraživanja bio je da se utvrde:

razmere iseljavanja Srba i Crnogoraca,
uzroci migracija,
društvene i ekonomske okolnosti iseljavanja,
posledice po stanovništvo Kosova i Metohije,
percepcije samih iseljenika o razlozima odlaska.

Autorke nastoje da fenomen prouče empirijski, na osnovu anketa i statističke obrade podataka, a ne samo kroz političke interpretacije.

Strukturalni pregled

1. Istorijsko-demografski okvir

U uvodnim poglavljima prikazuju se:

etnodemografske promene na Kosovu i Metohiji nakon 1945,
migracioni procesi u Jugoslaviji,
promene u nacionalnoj strukturi stanovništva.

Autorke pokazuju da iseljavanje nije bilo izolovan događaj već dugotrajan proces koji se intenzivirao tokom više decenija.

2. Metodologija istraživanja

Ovo je jedan od najvažnijih delova knjige.

Obrađeni su:

uzorak anketiranih domaćinstava,
način prikupljanja podataka,
regionalna zastupljenost ispitanika,
statističke metode obrade.

Zbog sistematskog pristupa, knjiga je dugo predstavljala jedno od najcitiranijih empirijskih istraživanja ove teme.

3. Razlozi iseljavanja

Centralni deo studije.

Analiziraju se različiti faktori:

Ekonomski
zaposlenje,
životni standard,
stambeni uslovi.
Socijalni
odnosi među zajednicama,
osećaj društvene sigurnosti,
mogućnosti obrazovanja.
Bezbednosni i politički
konflikti i tenzije na lokalnom nivou,
percepcija diskriminacije,
osećaj nesigurnosti među ispitanicima.

Autorke pokazuju da migracije nisu objašnjive jednim uzrokom, već kombinacijom ekonomskih, društvenih i političkih faktora.

4. Karakteristike migranata

Istraživanje prati:

starosnu strukturu,
obrazovanje,
zanimanja,
porodični status,
mesta porekla i odredišta.

Posebno se analizira koje društvene grupe su bile najsklonije odlasku.

5. Posledice migracija

Proučavaju se efekti na:

sela i gradove iz kojih se stanovništvo iseljavalo,
demografsku strukturu regiona,
privredni razvoj,
međunacionalne odnose.
Ključne teme
Demografske promene

Promena nacionalne strukture stanovništva usled migracija.

Migracija kao društveni proces

Iseljavanje se posmatra kao rezultat više međusobno povezanih faktora.

Identitet i sigurnost

Subjektivni osećaj pripadnosti i bezbednosti kao važan motiv za odlazak.

Kosovo i Metohija u Jugoslaviji

Knjiga predstavlja važan izvor za razumevanje društvenih odnosa osamdesetih godina.

Naučni značaj

Ova studija ima poseban značaj zato što je nastala pre raspada Jugoslavije i pre sukoba devedesetih godina, pa predstavlja svedočanstvo jednog ranijeg perioda. Zbog toga se često koristi kao izvor za proučavanje demografskih kretanja i društvenih odnosa na Kosovu i Metohiji krajem socijalističke epohe.

Njena najveća vrednost nije u političkim zaključcima, već u:

velikoj empirijskoj građi,
sistematskoj anketi,
statističkim podacima,
dokumentovanju iskustava ispitanika.

Kritička recepcija

Knjiga je tokom godina bila široko citirana, ali i predmet različitih tumačenja. Jedni su je koristili kao dokaz dubokih društvenih problema koji su podsticali iseljavanje, dok su drugi ukazivali da rezultate treba posmatrati u širem ekonomskom i političkom kontekstu Jugoslavije osamdesetih godina.

U akademskim krugovima njena osnovna vrednost ostaje metodološka i dokumentarna, jer predstavlja jedno od retkih obimnih terenskih istraživanja o toj temi.

Zaključak

„Seobe Srba i Crnogoraca sa Kosova i iz Metohije“ nije politički pamflet već ozbiljna demografsko-sociološka studija zasnovana na anketnom istraživanju. Njena centralna poruka jeste da se migracioni procesi ne mogu svesti na jedan uzrok, već nastaju kao posledica složenog spleta ekonomskih, društvenih, političkih i psiholoških faktora.

Za istraživače istorije Kosova i Metohije, demografije Jugoslavije i međunacionalnih odnosa krajem 20. veka, ova knjiga ostaje jedan od najvažnijih primarnih izvora.