pregleda

Vojin kalinić SRPSKE USTANOVE U SEVERNOJ DALMACIJI


1.390 din
Cena:
1.251 din
Želi ovaj predmet: 3
Stanje: Polovan bez oštećenja
Garancija: Ne
Isporuka: Pošta
Post Express
Lično preuzimanje
Organizovani transport: 99 din
Plaćanje: Plaćanje pre slanja (Ostalo)
Lično
Grad: Smederevska Palanka,
Smederevska Palanka
Prodavac

StefanijaK (3868)

PREMIUM član
Član je postao Premium jer:
- ima 100 jedinstvenih pozitivnih ocena od kupaca,
- tokom perioda od 6 meseci uplati minimum 20.000 dinara na svoj Limundo račun.

Pozitivne: 5712

Negativne: 0

Svi predmeti prodavca

kontaktiraj prodavca

Kupindo zaštita

ISBN: Ostalo
Godina izdanja: 2015.
Autor: Domaći
Oblast: Istorija
Jezik: Srpski

Srpske ustanove u severnoj Dalmaciji od 1848. do 1914. godine

Prometej. Novi Sad, 2015.
Tvrd povez, udžbenički format, 161 strana.

Sem što ima trag korektora van teksta (gde su verovatno bili pečati biblioteke i inv. broj), knjiga je odlično očuvana.

Osnovni tekst doktorske disertacije izložen je u deset izdvojenih delova saglasno primenjenoj hronološko-tematskoj strukturi rukopisa. U okviru svake celine, tekst je podeljen na manja podpoglavlja koja se odnose na neko od pitanja iz okvira šire tematike iz datog dela. To je doprinelo preglednosti rukopisa s obzirom na brojnost posebnih pitanja koja su morala da se obuhvate u ovom vremenski širokom razdoblju. Na početku teksta je kraći Predgovor koji daje osnovne podatke o dosadašnjim radovima na ovu temu, dok je Uvod posvećen iznošenju pristupa temi, definisanju interpretativni okvira i predmeta istraživanja, kratkih napomena o primenjenom metodu, kao i kritički osvrt na dosadašnja istraživanja ove teme.
Dva uvodna dela rukopisa daju neophodnu saznajnu osnovu o prilikama u kojima su živeli Srbi na prostoru koji je predmet obrade. U delu Dalmacija – političke, društvene i kulturne prilike (str. 7-16) sažeto je izložena istorija Dalmacije, sa neophodnim informacija o njenom političkom položaju u okviru Habsburške monarhije. Sledi deo Srpsko stanovništvo (str. 17-21) u kome su izneti podaci o demografskim prilikama u Dalmaciji, posebno o nacionalnom sastavu, sa posebnim osvrtom na one delove ove pokrajine u kojima su živeli Srbi. Ovaj deo je zasnovan na postojećim austrijskim i drugim statističkim podacima od različitih autora.
Treći deo rukopisa Razvoj kulturnog preporoda Srba u Severnoj Dalmaciji od 1848. do 1914.godine (str. 22-149) je iscrpna analitička studija koja pokazuje kako je došlo do kulturnog preporoda i kroz koje se faze prošlo u njegovom razvoju. Kao što je već pomenuto, autor je pokazao da su postojala nekolika hronološka perioda ovog razvoja: 1848–1860, 1860–1880, 1880–1905. i 1905-1914. U prvoj fazi su elaborirani njegovi začeci nastali pre 1848., a posebno veliki značaj B. Petranovića koji je uređivao Srpsko-dalmatinski magazin (1836−1848) list koji je prvi krenuo sa kulturnim prosvećivanjem Srba na ovom prostoru. Dalja pažnja je posvećena događajima iz 1848/49.godine kada su se i u Dalmaciji osetili revolucionarna previranja u vidu narodnih zahtevanja prema Beču. Nakon privremenog zastoja kulturnog razvoja pod Bahovim apsolutizmom (1849–1860) i novih ustavnih reformi u Monarhiji (Oktobarska diploma), nova etapa je dovela do narodnog buđenja Srba i Hrvata, koje se naročito ogleda na kulturnom i političkom polju. Tada se formiraju Narodna stranka i njen organ Narodni list, kao i Matica dalmatinska, koja je zamišljena kao srpsko-hrvatsko književno društvo za prosvećivanje naroda. Narodna stranka je vremenom počela da dobija većinu glasova na izborima i da preuzme Dalmatinski sabor od autonomaša. Kulturna i politička borba Srba se najviše primećivala u odnosu na vladajuću proitalijansku autonomašku stranku. U narodnjačkom pokretu sedamdesetih godina 19.veka, usled novonastalih istorijskih i političkih okolnosti, ali i upliva ultraklerikalne katoličke struje, došlo je do zahlađenja srpsko-hrvatskih odnosa, a tada nepomirljiva stajališta dva naroda dovela su do konačnog rascepa Narodne stranke 1880. godine i formiranja zasebne Srpske stranke i njenog organa Srpskog lista/glasa. Reč je o razdoblju između 1880. i 1905.godine kada je politička podvojenost između Srba i Hrvata bila na vrhuncu, što je oslabilo zajedničku borbu sa političkim činiocima u Beču. Sa druge strane, to je uticalo na snaženje zasebnog srpskog nacionalnog i kulturnog samoodređenja. Međutim, već u poslednjoj deceniji pred Prvi svetski rat, posle Zadarske rezolucije (1905), srpski politički prvaci usvojiće politiku „novog kursa“ zasnovanog na zajedničkom srpsko-hrvatskom delovanju. To će uticati na usvajanje južnoslovenskog koncepta i u Dalmaciji će taj kulturno-politički program prednjačiti u odnosu na druge južnoslovenske zemlje. Poslednja etapa ovog razvoja završiće se početkom Prvog svetskog rata, kada će usled ratnih okolnosti svaki kulturni i politički rad biti onemogućen.
U četvrtom odeljku naslovljenom Kulturne veze sa Srbima u ostatku Dalmacije, Austrougarske monarhije i Srbije (str. 150-187) autor analizira saradnju Srba iz Severne Dalmacije sa njihovim sunarodnicima iz drugih delova Monarhije. Polazeći od činjenice da su oni bili relativno izdvojeni od većih korpusa svojih sunarodnika, prirodno je bilo da oslonac traže u onim delovima gde su Srbi živeli u kompaktnijim celinama. Uprkos lošim komunikacijama, saradnja sa Bokeljima je bila veoma razvijena, kao i sa onima koji su živeli i stvarali u Dubrovniku. Posebno je intenzivno bilo uspostavljanje veza sa Srbima u Ugarskoj, najpre posredstvom crkve jer se mnogo sveštenika školovalo u Sremskim Karlovcima, a potom i drugih kulturnih ustanova i štampe. Bile su im bliske ideje S. Miletića o jedinstvu srpske nacije, te je većina uglednih stvaralaca bila u prisnom kontaktu sa njegovim sledbenicima u Novom Sadu. Brojni dalmatinski književnici su svoja dela štampali u ovim centrima (Simo Matavulj, Marko Car, Ivo Ćipiko, Nikodim Milaš, Stefan Mitrov Ljubiša, Mirko Korolija, i dr.). Sa Srbijom su imali nekada snažnije a nekad slabije odnose. Osim ličnih podrški pojedinaca, dalmatinski Srbi se nisu slagali sa austrofilskom politikom ondašnje Srbije iz vremena Obrenovića, te je zvanična podrška bila minimalna, ali su ipak sarađivali sa predstavnicima Srpske pravoslavne crkve, sa Srpskom književnom zadrugom i delimično sa Društvom Sv. Save.
Zadar – centar srpskog kulturnog i političkog života (str. 188-230) je poglavlje u kome je potvrđena važnost ovog grada, inače glavnog grada Dalmacije još od 1841. godine pa do Prvog svetskog rata, koji je vremenom postao centar kulturnog i političkog razvoja severnodalmatinskih Srba. Iako u samom gradu nije živelo mnogo Srba, jer su većinu činili Hrvati i Italijani, u njemu su nastale i razvile se najvažnije nacionalne ustanove: Pravoslavni bogoslovski zavod, Narodna čitaonica, Srpski list, Srpski soko, Srpska devojačka škola, Srpski detinji teatar, i dr. Pored Zadra, za dalmatinske Srbe je važnost imao i Šibenik sa svojim kulturnim ustanovama, kao i neki manji gradovi, poput Benkovca, Kistanja, Obrovca i dr.
Šesti deo rada (Kulturno-politička borba za srpski jezik, 231-277) je posvećen veoma važnoj sastavnici identiteta, a to je jezik. Naime, većina obrazovanih ljudi u Dalmaciji je, saglasno ranijoj praksi, govorila italijanski, a svojim dolaskom austrijska uprava je pokušala da nametne nemački jezik koji je bio i zvaničan jezik administracije. Brana potpunom potiskivanju slovenskog jezika bila je samo upotreba crkvenoslovenskog jezika u Pravoslavnoj crkvi, iako ni to nije bio narodni jezik. Autor hronološki prati tok borbe za uvođenje i upotrebu narodnog jezika u javnom životu. Borba za jezik pratila je politički razvoj srpsko-hrvatskih odnosa. Oba naroda su se, najpre, zajedničkom borbom suprostavila opštoj upotrebi italijanskog jezika, ali je u daljem toku i nakon prvih početnih uspeha, došlo do razmimoilaženja u pogledu ravnopravnosti srpskog prema hrvatskom jeziku, na čemu su insistirali hrvatski politički lideri. Politikom „novog kursa“ pitanje jezika u Dalmaciji biće rešeno, a narodni jezik biće nazvan „srpski ili hrvatski“. Kolega Kalinić je u posebni celinama obradio i neka posebna pitanja, poput Vukovog uticaja, rasprava o jeziku u Dalmatinskom saboru, jezičku politiku Srpskog lista, i dr.
Značaj obrazovanja za kulturni preporod (str. 278-349) je odeljak u kome je dokumentovana i potvrđena u nauci davno pokazana teza da je obrazovanje usko povezano sa građenjem nacionalne samosvesti i kulturnim razvojem, što je bilo i u slučaju Srba u Severnoj Dalmaciji. Pokrajina je spadala u oblasti Monarhije sa najvećom stopom nepismenih, a krajem 19.veka tek svaki peti građanin slovenskog porekla je bio pismen. Za razvoj nacionalne svesti bila je bitna nacionalna elita, a Srbi iz Dalmacije su je stvarali tokom celog 19.veka. Regrutovali su je mahom iz građanskog sloja i školovali u inostranstvu na univerzitetima u Padovi, Beču, Gracu, Pragu i Insbruku, dok je nekolicina bogoslova studirala u Rusiji. Osnova za stvaranje ove intelektualne elite bile su srpske osnovne škole, a potom Zadarska gimnazija u kojoj je postepeno potiskivana "talijanština" i ona je vremenom pretvorena u slovensku školu (od 1890. nastava se odvijala na narodnom jeziku). Za srpski nacionalni korpus ove regije, veoma važan je bio Pravoslavno bogoslovski zavod, koji je bio jedino srpsko više učilište u celoj Dalmaciji. U pomenutim ustanovama mladi pitomci pokazaće se kao izuzetni pokretači kulturnog buđenja koje će promovisati kroz omladinska društva i časopise i u kojima će u različitim vidovima negovati srpsku kulturu. Autor detaljno analizira rad više škola gde su se školovali mladi Srbi, naglašavajući posebno veliki doprinos nekih od nastavnika koji su negovali i prenosili svojim učenicima nacionalnu kulturu (jedan od primera je profesor Zadarske gimnazije i nacionalni radnik Ljubomir Vujnović). U rukopisu su iznete i druge činjenice značajne za kulturni razvoj, poput one o osnivanju prve Srpske ženske škole u Zadru 1853.godine, potom slične ustanove u Šibeniku, problem sa učiteljskim kadrom, o studentima na pojedinim od pomenutih univerziteta, kao i druge koje ukazuju kako je sporo i uz teškoće tekao proces ostvarivanja prava za školovanjem na maternjem jeziku. Osmi odeljak (Kulturno-politički značaj Vidovdana, str. 350-380) je posvećen specifičnosti ovog dela srpskog naroda, a odnosi se na slavljenje Vidovdana, nesumnjivo najznačajnijeg praznika za dalmatinske Srbe. On se proslavljao na Dalmatinskom Kosovu a sećanje na Kosovo i tim povodom održavane manifestacije su značajno doprinele razvijanju srpske nacionalne svesti. Praznik je počeo da se obeležava na 500-godišnjicu Kosovske bitke, 1889.godine, i u periodu do 1914.godine, biće to najveća srpska kulturna manifestacija u Dalmaciji. Svake godine su se tamo okupljali svi slojevi srpskog društva, kojima je to bila prilika da razmotre važna pitanja od nacionalnog interesa. Takođe, vidovdansko sastajanje će nakon 1905. godine pokazati da je plodno tle i za južnoslovensku politiku, jer su u njima učestvovali, pored Srba obeju vera, i istaknuti hrvatski politički prvaci.
U devetom delu disertacije, Srpska društva (str. 381-469), analiziran je rad oko četrdesetak različitih nacionalnih udruženja koja su duže ili kraće delovala na području Severne Dalmacije. Reč je o širokom dijapazonu aktivnosti sprovođenih u nameri da se očuva narodna svest i tradicija, odnosno da se doprinese negovanju neke od delatnosti koje su mogle da unaprede privatni ili kolektivni razvoj tamošnjeg stanovništva. Sa jedne strane, u pitanju su bile narodne ili "slavjanske" čitaonice koje su, osim osnovne funkcije, u mnogim mestima bile jedine ustanove kulture, ali i središta društvenog života, pa i mesta iskazivanja političkih težnji. Postojale su u Zadru, Benkovcu, Kninu, Kistanju, Drnišu i drugim mestima. Malobrojnija od čitaonica bila su društva kulturnog, humanitarnog ili sportskog karaktera, poput pevačkih društava, društava Srpskih sestara do sokolskih udruženja, ali su sva pomogla da se izgradi duh zajedništva i solidarnosti među Srbima i očuva ugroženi identitet.
Poslednje poglavlje je posvećeno bibliotekama (str. 469-488) koje su, poput čitaonica, imale izuzetnu prosvetiteljsku ulogu. Njihovo osnivanje i postojanje imalo je izuzetni značaj, počev od toga da su doprinosile da se opismeni većinom nepismeno stanovništvo, da su čuvale jezik i kulturu i bile svojevrsna brana prema vladajućim stranim kulturama. Najpre su u njima bile "slovenske" knjige pristigle iz Južne Ugarske ili Rusije, a vremenom su njihove fondove popunile knjige iz Srbije, kao i iz drugih okolnih zemalja. Austrijske vlasti su, sa pravom, i knjige smatrali ozbiljnom pretnjom uspostavljanju njihove duhovne dominacije, te su ograničavale ili otežavale njihovo nabavljanje i rasturanje. Uprkos svemu, u mnogim mestima su nastale srpske biblioteke, a najvažnije su bile u manastirima Krka i Krupa, kao i u Zadru i Šibeniku.
Poslednje delove rukopisa čini Zaključak (489-492) i Prilozi (493-506). U prvom su sumirani rezultati kandidatovih istraživanja i istaknuti mogući pravci budućih izučavanja problematike kulturnog, ali i političkog, preporoda Srba u Severnoj Dalmaciji. Priloga ima 16. Osim mape Dalmacije, tu su doneti programi različitih svečanosti, prigodni govori istaknutih pojedinaca, proglasi i molbe relevantni za pitanja koja su bila predmet rukopisa. Ovaj deo je mogao da se uradi sa većom naučnom akribijom, ali i ovako donet je dobar dopunski materijal za neka od razmatranih pitanja. Izvori i literatura su adekvatno podeljeni na neobjavljene i objavljene izvore, štampu, monografije i članke. Treba istaći da su u izradi rukopisa korišćeni originalni arhivski materijali iz Državnog arhiva u Zadru, Arhiva SANU u Beogradu, Arhiva Srpske pravoslavne opštine u Trstu i Rukopisnog odeljenja Matice srpske u Novom Sadu. Idealno bi bilo da je bilo moguće izvršiti istraživanja i u bečkih arhivima, iako bi ta građa teško mogla da promeni osnovni rezultat, osim da ga dopuni u detalju. Navedena je i relevantna objavljena građa, a od štampe su konsultovani najvažniji listovi i časopisi, najpre oni koji su se izdavali na području Severne Dalmacije (Vuk, Srpsko dalmatinski magazin, Srpski list/glas, Zora dalmatinska, Glasnik dalmatinske eparhije, i dr.) ali i oni koji su se štampali u Dubrovniku, Novom Sadu, Beogradu, Zagrebu i drugim mestima (Srbobran, Dubrovnik, Zastava, Hrišćanski vesnik, i dr.). Za temu relevantna literatura broji 117 monografija i zbornika i 35 članaka. Poslednje dve strane čini kratka hronologija najvažnijih događaja koji su uticali na tok kulturnog preporoda.

Zbog sve češćih pritužbi kupaca da nisu dobili plaćenu knjigu, moram da naglasim da su sve kupljene knjige poslate istog dana kada su uplaćene ali da pošta nije ispunila svoju obavezu da ih isporuči. Razlog je štrajk, koji nije zvaničan, te se sve pošiljke i dalje primaju i njihovo slanje se regularno naplaćuje.

Od 9. oktobra do 3. decembra 2017. Pošta naplaćuje i doplatnu markicu u iznosu od 10 dinara.

Kada je o prodaji knjiga reč, pod `organizovanim transportom` podrazumevam PREPORUČENU TISKOVINU. To je najpovoljniji načina slanja, a knjiga stiže na kućnu adresu za dan-dva. (Prilkom kupovine se čekira `Pošta`). Poštar ne kontaktira primaoca telefonom. Običnom tiskovinom ne šaljem jer ne postoji nikakav dokaz da sam knjigu poslala i da je stigla kupcu.

Ako neko insistira da mu se šalje Post Expressom (skuplja varijanta od preporučene tiskovine) neka mi u komunikaciji to naglasi.

Lično preuzimanje se odnosi na preuzimanje u Smederevskoj Palanci.

Molim kupce iz inostranstva da me pre kupovine kontaktiraju porukom kako bismo se dogovorili oko uslova uplaćivanja i slanja. Ovo je veoma bitno, između ostalog, i zbog toga što su poštarine Pošte Srbije visoke i za zemlje u okruženju jer se pošiljke šalju isključivo avionom.

Besplatna poštarina se ne odnosi na slanje u inostranstvo.

Pogledajte i ponudu na:

https://www.kupindo.com/Clan/Anarh/SpisakPredmeta

Ukoliko i tamo nešto kupite, platićete preko istog računa i uštedeti na poštarini.


Predmet: 37031047