Godina izdanja: 2018
ISBN: 978-86-521-2973-7
Jezik: Hrvatski
Autor: Strani

Laguna 2018 372 strane

odlična očuvanost

Neispričane priče predstavljaju lični pogled Rajka Grlića na sopstveni život, filmski rad i vreme u kojem je živeo. Knjiga nije klasična linearna autobiografija. Sećanja se pojavljuju kroz različite događaje, ljude, mesta i situacije, pa se lična istorija prepliće sa istorijom prostora bivše Jugoslavije.

Grlić odrastanje i mladost posmatra kroz atmosferu Jugoslavije, društvene promene i razvoj sopstvenog interesovanja za film. Film postaje njegov osnovni način izražavanja, ali i način da razume ljude i društvo.

Posebno mesto imaju filmska škola, kolege, glumci, reditelji i ljudi iz kulturnog života. Kroz njih se vidi kako je izgledao filmski svet u Jugoslaviji i kako su nastajali filmovi u okolnostima koje su istovremeno bile kreativne i politički složene.

Grlić govori i o svojim filmovima, njihovom nastanku, saradnicima, problemima sa institucijama i različitim oblicima političkog pritiska. Film se pojavljuje kao prostor slobode, ali i sukoba sa vlašću i ideologijom.

Važna tema je raspad Jugoslavije. Grlić taj period ne prikazuje samo kao politički događaj već i kao lični i kulturni lom. Nestaje zajednički prostor u kojem su nastajali filmovi, prijateljstva i profesionalne veze.

Posle raspada Jugoslavije njegov život i rad postaju povezani sa različitim zemljama i kulturama. Ipak, prostor bivše Jugoslavije ostaje važan deo njegovog ličnog i umetničkog identiteta.

Knjiga je zato istovremeno:

lična autobiografija + istorija jedne generacije + priča o filmu + sećanje na Jugoslaviju.

Najvažnije teme

detinjstvo
odrastanje
porodica
mladost
prijateljstvo
ljubav
film
režija
gluma
filmska umetnost
filmska škola
umetničko stvaralaštvo
Jugoslavija
socijalizam
politika
cenzura
politički pritisak
sloboda umetnosti
kulturni život
putovanja
emigracija
raspad Jugoslavije
rat
gubitak
nostalgija
sećanje
zaborav
identitet
domovina
jezik
kultura
istorija
lična odgovornost
umetnička sloboda

Najvažnije ličnosti

Rajko Grlić – reditelj, scenarista i pripovedač; centralna ličnost knjige.
Radoslav Brzobohati – jedan od ljudi povezanih sa širim filmskim i kulturnim krugom.
Predrag Matvejević – intelektualac i Grlićev prijatelj, važan za kulturni kontekst.
Dušan Makavejev – jedan od značajnih jugoslovenskih reditelja.
Emir Kusturica – reditelj druge generacije jugoslovenskog filma.
Živojin Pavlović – značajan reditelj i pisac.
Lordman Šerbedžija – glumac i umetnik povezan sa jugoslovenskim i regionalnim filmom.

Napomena: knjiga ima veliki broj ličnosti i anegdotalnih epizoda, pa je važnije razumeti mrežu ljudi oko autora nego učiti imena kao izolovane činjenice.

Uzroci i posledice

Film i društvo

Jugoslovensko društvo
→ razvoj filmske kulture
→ filmske škole i produkcija
→ nova generacija reditelja
→ umetnički eksperimenti
→ međunarodni uspeh jugoslovenskog filma.

Umetnost i politika

Politički sistem
→ kontrola institucija
→ pritisak na umetnike
→ sukob između umetničke slobode i političke ideologije
→ pokušaji cenzure ili ograničavanja
→ potreba umetnika da pronađe prostor slobode.

Raspad Jugoslavije

Politička kriza
→ nacionalizam i sukobi
→ raspad zajedničke države
→ rat
→ prekid mnogih profesionalnih i ličnih veza
→ promena kulturnog prostora
→ lični osećaj gubitka i raseljenosti.

Ključne reči

autobiografija
memoari
sećanje
uspomena
autobiografsko pripovedanje
detinjstvo
mladost
porodica
prijateljstvo
ljubav
život
identitet
ličnost
dom
pripadnost
nostalgija
zavičaj
Jugoslavija
socijalizam
komunizam
društvo
politika
ideologija
vlast
cenzura
politički pritisak
sloboda
umetnička sloboda
umetnost
kultura
film
kinematografija
reditelj
režija
scenarista
glumac
filmska škola
filmska produkcija
filmski studio
scenario
snimanje
montaža
filmski festival
filmska kritika
stvaralaštvo
kreativnost
umetnički izraz
putovanje
emigracija
izgnanstvo
rat
raspad Jugoslavije
nacionalizam
sukob
gubitak
istorija
lična istorija
kolektivno sećanje
kulturno nasleđe
promena
prolaznost

Datumi i periodi koje treba zapamtiti

1947. – rođen Rajko Grlić.
1960-e – početak njegovog profesionalnog razvoja i filmskog obrazovanja.
1970-e – afirmacija Grlića kao reditelja i važan period jugoslovenskog filma.
1980-e – značajan period njegovog filmskog stvaralaštva.
1991–1995. – raspad Jugoslavije i ratovi na prostoru bivše Jugoslavije.
21. vek – nastavak međunarodnog rada i povezivanje sa različitim kulturnim sredinama.

Veze između događaja

Detinjstvo i mladost
↓
interesovanje za film
↓
filmsko obrazovanje
↓
ulazak u jugoslovensku kinematografiju
↓
filmsko stvaralaštvo
↓
sukob umetnosti i politike
↓
raspad Jugoslavije
↓
gubitak zajedničkog kulturnog prostora
↓
novi život i rad u međunarodnom okruženju
↓
sećanje i preispitivanje prošlosti

Film kao način sećanja

Jedna od najvažnijih ideja knjige jeste da film i sećanje imaju mnogo toga zajedničkog.

Sećanje nije savršena reprodukcija prošlosti. Ono bira:

događaje;
lica;
mesta;
emocije;
detalje.

Slično tome, reditelj od velikog broja mogućih prizora bira ono što će publika videti.

Zato je knjiga istovremeno priča o životu i načinu na koji se život pretvara u priču.

Jugoslavija kao lično i kulturno iskustvo

Jugoslavija u knjizi nije samo politička država.

Ona je i:

prostor odrastanja;
zajednički kulturni prostor;
jezički prostor;
filmsko tržište;
mreža prijateljstava;
prostor putovanja;
deo ličnog identiteta.

Zbog toga njen raspad predstavlja mnogo više od promene granica.

Nestaje jedan svet u kojem su ljudi živeli, stvarali i međusobno sarađivali.